Materie

[Peter van Velzen]

Wat bedoelen we met materie?
Voor de meeste mensen is materie gewoon een synoniem voor het woord “stof”. Daarbij denken we meestal aan vaste stoffen. Voor de filosofen is het van oudsher datgene waaruit de wereld is opgebouwd.
Empodocles bedacht dat alles werd gevormd uit, aarde, water, lucht en vuur.
Aarde was vooral de basis voor vaste stoffen, Water voor vloeibare stoffen en Lucht voor gassen. Deze drie zaken bleken achteraf niet zo elementair maar slechts (aggregatie)toestanden waarin de stof zich kon bevinden. Er werden er later nog twee aan toegevoegd. Bose-Einstein codensaat en Plasma. Vuur is energie en dat bleek bijzonder elementair.

Toen de wetenschap vorm begon te krijgen, was energie slechts een eigenschap van materie. De aggregatietoestanden bleken door toevoeging van energie, in elkaar over te gaan en dat geldt nog steeds. In volgorde van de relatieve kinetische energie van de moleculen ten opzichte van elkaar is de toestand van het Bose-Einstein-condensaat het absolute nulpunt (wat mij doet betwijfelen of het ooit kan zijn waargenomen), daarna volgen vaste stoffen, vloeibare stoffen, gassen en plasma.

NB De snelheid waarmee de “stof” zich ten opzichte van andere objecten, waar het geen rechtstreeks contact mee heeft ,staat daar buiten; een ruimteschip dat met 10% van de lichtsnelheid door het heelal raast, kan – zolang het niets anders tegenkomt nog altijd ijskoud zijn.

Het bleek echter dat energie ook kan bestaan zonder materie. Allereerst was er uiteraard warmte en licht, maar beiden bleken slechts een vorm van elektromagnetische straling te zijn met een verschillend bereik van frequenties en golflengtes. Uiteindelijk bleek materie ook uit energie te bestaan. Het typerende kenmerk van materie (massa) bleek equivalent te zijn met een enorme hoeveelheid energie.
(Om precies te zijn 1 kilo materie is equivalent aan 8.9875517923 × 10^16 Joules energie.)

Volgens de letterlijke tekst van de Nederlandse Wikipediapagina “Materie” over materie in de Filosofie zijn er dus tegenwoordig nog nauwelijks materialisten maar wel veel “energieïsten”(mensen die denken dat de werkelijkheid voornamelijk uit energie bestaat). Maar dat woord gebruikt niemand. Fysicalisme is de benaming die deze filosofische richting vaak krijgt. Maar de niet-fysicalisten spreken liever over materialisme. Waarschijnlijk omdat ze met dat woord kunnen vijnzen het beter te weten. (er is immers meer in het heelal dan alleen materie), maar hun daadwerkelijke kritiek is – vermoed ik - gebaseerd op het feit dat wij helemaal geen werkelijkheid ervaren, maar slechts zintuigelijke indrukken. Maar waarom je je druk zou maken over de vraag waaruit die niet ervaren werkelijkheid bestaat, ontgaat me. Niemand schaft de meetkunde af omdat haar elementen (punten, lijnen en vlakken) niet buiten haar om bestaan.

[dikkemick]

De tekortkomingen in de taal denk ik. Materie bestaat want is gedefinieerd in onze woordenboeken. Denk er weinig mensen zijn die geen voorbeelden zouden kunnen bedenken als je er naar vraagt.
Maar ga je doorvragen wordt t lastig. Waar bestaat materie uit?
Uiteindelijk neemt de fysicus of wiskundige het over want een proton is echt niet een klein bolletje in de kern. Taal schiet tekort.
Waar en wanneer filosofie het stokje mag overnemen weet ik niet. Ik ervaar tot op zekere hoogte met mijn zintuigen materie en er is me verteld dat dit eigenlijk meer niets dan iets is.
Maar om de stap te maken dat alles slechts menselijk construct is gaat me wat ver. Ik denk soms dat ik de filosofen begrijp maar raak ze ook steeds weer kwijt (omdat ze er in de plaats niets voor uitleggen).