Peter van Velzen schreef: ↑21 mei 2024 02:14
Amerauder zei tegen Gerogie.
Amerauder schreef: ↑20 mei 2024 12:00
(Tussen twee haakjes: die innerlijke autoriteit, dat is nu juist exact waar het in religie over gaat. Het zijn zelfs de exacte woorden die mijn eigen filosofieleraar gebruikt om naar God te verwijzen: innerlijke autoriteit. Dat terzijde, want dit gaat waarschijnlijk een paar stappen te ver voor jou, maar het dient voor de volledigheid toch even benoemd te worden.)
Dát is - denk ik - een vergissing!
De innerlijke autoriteit - zoals Georgie haar beschrijft “Het eigen morele kompas. Medemenselijkheid, empathie, integriteit, verantwoordelijkheid, de balans tussen ego-isme en altru-isme.” ontstaat door het verinnerlijken van de leefregels die vooral de ouders een kind bijbrengen.
De God van jouw filosofieleraar is een projectie van die verinnerlijkte autoriteit op het canvas van onze wereldbeschouwing - een fictief personage. Het eerste proces - daar kunnen we het waarschijnlijk wel over eens worden, is wat ons goede mensen maakt, het tweede is - denk ik - precies waar Georgie bezwaar tegen maakt.
Oké Peter dit klopt voor een deel maar je mist nu wel een belangrijk punt, waar ik zo op terugkom.
Begrijp ten eerste waar de opmerking God als innerlijke autoriteit vandaan komt: het gaat hier om een poging de bijbelse verhalen begrijpelijk te maken. Wie of wat spreekt daar eigenlijk tegen Abraham, Mozes, Job? – een of ander raar spook soms, zoals kleine kinderen denken? Nee – door de stem die tot hen spreekt als de stem van het geweten op te vatten, de innerlijke autoriteit, valt er iets van deze verhalen, waar zovelen zich door laten inspireren, te maken, zonder in “hocus pocus” te vervallen. Geen kleinigheid.
(
Hier ligt hij dit een klein beetje toe, om uiteindelijk (na 2,5 minuut vanaf de timestamp) de vraag van Arnon Grunberg “Hoe weet ik dat het niet een psychose is?” veelzeggend te beantwoorden met: “Dat weet je niet.”)
Merk daarbij op dat het voor de karakters in de verhalen zelf ook weinig verschil maakt of de stem die tot hen spreekt uit hun geweten voortkomt of uit een externe bron – de stem is alleen aan hen gericht, dus het is hoe dan ook een privé aangelegenheid. Voor de anderen om hen heen, die de stem niet gehoord hebben, maakt het vrijwel niets uit of die stem nu intern of extern was.
Zonder dat laatste te begrijpen begrijp je misschien weinig van religie.
En daarmee wordt ook het punt duidelijker waar je aan voorbij lijkt te gaan, namelijk:
Je kunt van een ander niet beoordelen hoe hij tot zijn standpunten is gekomen.
Of de ander daadwerkelijk gelooft in een god als persoon die opdrachten uitdeelt, of hij misschien geïndoctrineerd is door zijn ouders, priester, school, televisie, of wat dan ook. Daar weet jij helemaal niets van.
Het enige dat jij te weten komt is het standpunt waar de ander mee naar buiten treedt. Bijvoorbeeld: dat hij abortus afkeurt, of euthanasie. Waar dat standpunt vandaan komt, dat weet je doorgaans van jezelf niet eens! Laat staan dat je dat van een ander zou weten.
Daarom is het meten met twee maten, en wel een vorm die duidt op een gebrekkig empathisch vermogen, om de eigen standpunten als voortkomend uit de moraliteit te presenteren en die van de ander als uit een ideologie, een verhaaltje, of uit een “projectie” zoals jij het noemt.
Andersom zou de ander dat net zo goed over jou kunnen zeggen, vergis je daar nou toch niet in. Dat sommigen zich
dat niet voor kunnen stellen, dat het andersom precies zo is, dat is nou juist precies het gebrek aan empathisch vermogen waar ik hier op wijs. Kun je je in een ander verplaatsen, of niet, dat is steeds weer de vraag waar we hier op terugkomen.
We worden allen geïndoctrineerd, en we hebben allen een geweten. Om wat je in jezelf aantreft voor universele norm te verklaren die voor iedereen geldt, is de ander zijn moraliteit ontzeggen. Je zegt dan eigenlijk: alleen ik ben in staat moreel te oordelen, jij bent maar een zombie. En dat, de ander als een zombie zien, is exact wat een gebrek aan empathie inhoudt.
Kortom, het klopt in grote lijnen wat je zegt maar op dit punt maak je dezelfde fout als Georgie:
Peter van Velzen schreef: ↑21 mei 2024 02:14
Het is niet onze innerlijke autoriteit die bij mensen die door liefhebbende ouder zijn opgevoed, die zoveel verschillen. Het zijn juist de projecties er van die enorm uiteen lopen.
Let wederom goed op wat hier gebeurt. In plaats van de mensen die het niet met je eens zijn “niet weldenkend” te noemen, zoals Georgie, noem jij ze “niet door liefhebbende ouders opgevoed”.
Maar de morele opvattingen van mensen die door liefdevolle ouders zijn opgevoed verschillen natuurlijk wel degelijk van elkaar! Dat is het punt waarop jij hier dezelfde fout maakt. Ze verschillen misschien niet extreem veel, maar er is een verschil, en juist dat verschil is waar het bij zaken als abortus en euthanasie om te doen is. Verschillende morele opvattingen – andersoortige gewetens.
En waar het hier dus om gaat is of het gerechtvaardigd is om de maatgevende norm die je in jezelf aantreft aan andersdenkenden op te leggen.
Waarom zou jij dat mogen, terwijl je je er aan stoort als de ander dat doet? Waar baseer je dat op?
Peter van Velzen schreef: ↑21 mei 2024 02:14
Dat is niet zijn eigen levensbeschouwing superieur achten, maar de innerlijke autoriteit die wij met de meeste mensen delen, volgen.
Jawel, dat is het wel, want door de eigen innerlijke autoriteit als universeel geldig te verklaren, verklaar je hen die iets anders ervaren voor mensen die opzij geschoven mogen worden.
Niet alleen verklaar je daarmee je eigen mening voor de enige juiste, en verschuil je je geheel onterecht achter “de meeste mensen” (evident onjuist), daarnaast wordt dit ook nog eens gebruikt als rechtvaardiging om anderen te “
bestrijden”.
Nu lijkt mij dat jij dat “bestrijden” op een vredevolle manier bedoelt, maar toch vind ik het een gevaarlijk woord. Het doet mij een beetje denken aan “ongedierte bestrijden”…
VseslavBotkin schreef: ↑21 mei 2024 15:30
de achteloosheid waarmee deze waarden als universeel en normaal worden beschouwd
Dat is het probleem.
“Ik heb gelijk, en wie anders denkt is gek.”
Wat dat betreft is het meer de houding die hier het probleem vormt dan een bepaalde opvatting over het een of ander. Ergens doet het wel een beetje denken aan wat José Ortega y Gasset zegt over de
massamens, die zichzelf als een volmaakt wezen beschouwt. Het komt niet in hem op om te twijfelen aan zijn eigen volkomenheid, of om zich zelfs maar met anderen te vergelijken .
Dat vergelijken met anderen – dat is zoals we gezien hebben steeds weer waar het hier om te doen is. Dat is de kunst waar het in de medemenselijkheid om draait.