holog schreef: ↑06 sep 2024 15:10
Er wel wat ruimte hoor om nog ergens iets bij te leren hoor, anders. Was me een beetje aan het afvragen dat (post)structuralism en process ontologie ( je zei eens ook zeer hip op bepaald moment in filosofie ) bij jullie filosofen zijn het twee verschillende zaken , niet echt aan elkaar gelinked. Ik was daar een beetje mijn hoofd aan het over breken, naar aanleiding van deze conversatie hier gaande.
Oké, hele brede vraag maar ik kan er wel wat dingen over zeggen:
Proces ontologie is een term die je kunt gebruiken om de klassieke filosofie van Heraclitus uit de Oudheid mee aan te wijzen, een van de belangrijkste voorlopers van met name Plato, Aristoteles, de stoïcijnen en de vroege christenen. Het gaat nog veel verder terug, tot het oude China en Perzië, maar hier wordt het voor het eerst westers.
Veel later hebben Hegel, Kierkegaard en Nietzsche deze wijze van denken weer opgepakt, op verschillende manieren, en daar veel invloed mee uitgeoefend.
Voordat dat zich allemaal goed en wel voltrokken had echter ontstond de splitsing tussen analytische filosofie en continentale. Heel simpel gezegd zou je dit kunnen zien als een afsplitsing van een groepje filosofen, voornamelijk Engelsen, die niet meer op de hoogte wensen te zijn van de laatste ontwikkelingen in de filosofie. Dat was sinds Kant allemaal behoorlijk complex geworden (en je kunt je afvragen of Kant en Hegel dit expres hebben gedaan...), maar ze wilden zich desondanks toch nog filosofen blijven noemen. Daartoe vonden ze hun ‘eigen smaakje’ filosofie uit, met meer nadruk op formele logica – waarbij ze al die ontwikkelingen dan vrolijk konden negeren – en noemden dat ‘analytische’ filosofie. Ondertussen gingen de rest van de filosofen gewoon door waar ze gebleven waren en dat werd dan ‘continentale’ filosofie.
Hier zit echter ook een belangrijke politieke dimensie aan. Het is de tijd waarin Engeland de dominante macht werd in de wereld. Engelse filosofen waren daarom ook in een positie om bepaalde filosofische ontwikkelen te negeren en uit hun kringen buiten te sluiten. Daarnaast hadden ze minder reden om de status-quo te bekritiseren. Zo zien we waarom Franse filosofie vaak gaat over machtsrelaties, maar Engelse juist niet. Voor wie de macht heeft, is het veel minder interessant om machtsrelaties ter discussie te stellen, of zelfs maar te erkennen dat ze bestaan.
Het poststructuralisme dan, is een hedendaagse stroming van met name Franse denkers, die zich voor een groot deel baseren op Nietzsche, soms via Heidegger. Daarnaast is ook de invloed van Hegel te merken, met name via Marx. Aangezien zowel Hegel als Nietzsche veel teruggrijpen op Heraclitus en de “leer van het worden” zie je daar in hedendaagse filosofie dus ook veel van terug.
Afgezien daarvan echter heeft proces ontologie nog een tweede betekenis, en dat is met name het werk van Alfred North Whitehead. Hij staat echter middenin de analytische traditie en ging dus vanuit een heel andere context, vanuit een meer wiskundige achtergrond, het probleem van het worden bestuderen. Omdat hij dus, zoals gebruikelijk was in zijn kringen, veel ontwikkelingen min of meer in de wind sloeg, is zijn werk fundamenteel anders dan dat van de ‘continentale’ stromingen. Ook hij kwam echter op zijn eigen manier weer terug bij Heraclitus uit.
Dat is de reden waarom Heraclitus zo groot is. Vanuit totaal verschillende richtingen kom je uiteindelijk bij hem uit.
