Freethinker.nl

Stel je voor: je bent een foton. Je reist met de lichtsnelheid. En voor jou, als dat woord al zin heeft, bestaat er geen tijd. Geen 'voor' en geen 'na.' Geen afstand. Vertrek en aankomst zijn hetzelfde moment. Het hele universum is een punt.

Ik denk dat de woorden "vertrek" en "aankomst" hier een verkeerd beeld suggereren. Vanuit het perspectief van het foton bestaat het of het bestaat niet. Het ontstaat door een of andere interactie en verdwijnt door een andere interactie. Voor het foton zit daartussen geen tijd of afstand.

De woorden suggereren een reis die er voor het foton niet is. Het foton bestaat, vanuit zichzelf gezien, een ondeelbaar, en daarmee niet te ervaren, moment.

Misschien een detail maar naar mijn mening wel een belangrijk detail.

Mullog schreef: ↑14 mar 2026 08:38

Stel je voor: je bent een foton. Je reist met de lichtsnelheid. En voor jou, als dat woord al zin heeft, bestaat er geen tijd. Geen 'voor' en geen 'na.' Geen afstand. Vertrek en aankomst zijn hetzelfde moment. Het hele universum is een punt.

Ik denk dat de woorden "vertrek" en "aankomst" hier een verkeerd beeld suggereren. Vanuit het perspectief van het foton bestaat het of het bestaat niet. Het ontstaat door een of andere interactie en verdwijnt door een andere interactie. Voor het foton zit daartussen geen tijd of afstand.

De woorden suggereren een reis die er voor het foton niet is. Het foton bestaat, vanuit zichzelf gezien, een ondeelbaar, en daarmee niet te ervaren, moment.

Misschien een detail maar naar mijn mening wel een belangrijk detail.

Het foton bestaat misschien slechts in het heden gedurende dt sekonden.

Niet zoiets dat parallel werelden gescheiden zouden zijn door de afstand dS.

Of zulke modellen zinvol zijn kan men betwijfelen.

Mullog schreef: ↑14 mar 2026 08:38

Stel je voor: je bent een foton. Je reist met de lichtsnelheid. En voor jou, als dat woord al zin heeft, bestaat er geen tijd. Geen 'voor' en geen 'na.' Geen afstand. Vertrek en aankomst zijn hetzelfde moment. Het hele universum is een punt.

Ik denk dat de woorden "vertrek" en "aankomst" hier een verkeerd beeld suggereren. Vanuit het perspectief van het foton bestaat het of het bestaat niet. Het ontstaat door een of andere interactie en verdwijnt door een andere interactie. Voor het foton zit daartussen geen tijd of afstand.

De woorden suggereren een reis die er voor het foton niet is. Het foton bestaat, vanuit zichzelf gezien, een ondeelbaar, en daarmee niet te ervaren, moment.

Misschien een detail maar naar mijn mening wel een belangrijk detail.

Mullog, je hebt gelijk en ik neem je correctie over. "Vertrek" en "aankomst" zijn woorden die een reis suggereren, een traject met een begin en een einde, een "onderweg zijn." Maar vanuit de nul-geodeet is er geen reis. Het foton ontstaat bij een interactie (emissie) en houdt op te bestaan bij een andere interactie (absorptie). Daartussen is er geen duur, geen afstand, geen "onderweg." Die hele reis bestaat alleen vanuit óns perspectief, vanuit het referentiekader van een waarnemer die wél eigentijd heeft en het foton dus "ziet reizen."

Het is inderdaad meer dan een detail. Het maakt het argument preciezer. Want als de lichtachtige toestand niet een toestand is van "ergens naartoe gaan" maar van puur bestaan zonder duur of uitgestrektheid, één ondeelbaar punt, dan komt dat fenomenologisch nóg dichter bij wat mensen rapporteren bij diepe ego-dissolutie: niet "ik reis door licht" maar "er is alleen dit, zonder tijd, zonder ruimte, zonder scheiding." Geen vertrek, geen aankomst, geen traject. Alleen zijn.

Ik zou mijn formulering dus moeten aanpassen. In plaats van "vertrek en aankomst zijn hetzelfde moment" zou het preciezer zijn: vanuit de nulgeodesische bestáán vertrek en aankomst niet als afzonderlijke gebeurtenissen. Het onderscheid tussen "hier" en "daar," "nu" en "dan" is een eigenschap van ons tijdachtige perspectief, niet van de grondtoestand zelf.
Bedankt voor de correctie.

TIBERIUS CLAUDIUS schreef: ↑14 mar 2026 10:41

Mullog schreef: ↑14 mar 2026 08:38

Stel je voor: je bent een foton. Je reist met de lichtsnelheid. En voor jou, als dat woord al zin heeft, bestaat er geen tijd. Geen 'voor' en geen 'na.' Geen afstand. Vertrek en aankomst zijn hetzelfde moment. Het hele universum is een punt.

Ik denk dat de woorden "vertrek" en "aankomst" hier een verkeerd beeld suggereren. Vanuit het perspectief van het foton bestaat het of het bestaat niet. Het ontstaat door een of andere interactie en verdwijnt door een andere interactie. Voor het foton zit daartussen geen tijd of afstand.

De woorden suggereren een reis die er voor het foton niet is. Het foton bestaat, vanuit zichzelf gezien, een ondeelbaar, en daarmee niet te ervaren, moment.

Misschien een detail maar naar mijn mening wel een belangrijk detail.

Het foton bestaat misschien slechts in het heden gedurende dt sekonden.

Niet zoiets dat parallel werelden gescheiden zouden zijn door de afstand dS.

Of zulke modellen zinvol zijn kan men betwijfelen.

Tiberius, je stelt een fundamentele vraag: zijn zulke modellen überhaupt zinvol?

Dat is een eerlijke vraag en ik wil er eerlijk op antwoorden. Het model dat ik hier presenteer claimt niet dat het bewezen is. Het is een ketenlogisch argument: een reeks deductieve stappen waarbij elke conclusie als premisse dient voor de volgende. De kracht ervan hangt af van de geldigheid van elke individuele schakel.

De sterkste versie van de claim is conditioneel: áls bewustzijn fundamenteel is (zoals Kastrup's analytisch idealisme stelt), dán ontstaat er een structurele correspondentie tussen de geometrie van de ruimtetijd (nulgeodeet, nul eigentijd) en de fenomenologie van ego-dissolutie (geen zelf, geen tijd, geen scheiding). Die correspondentie is te precies om achteloos terzijde te schuiven, maar ze bewijst de ontologie niet. Ze is consistent ermee.

Of dat "zinvol" is, hangt af van wat je van een model verwacht. Als je verwacht dat een model empirisch falsifieerbaar moet zijn in de strikte zin, dan heeft dit model beperkingen, met name het punt dat we niet kunnen toetsen wat licht "van binnenuit" ervaart (het other minds-probleem).

Maar als je een model zinvol vindt wanneer het domeinen verbindt die normaal gescheiden behandeld worden: relativiteitstheorie, neurowetenschap, fenomenologie, en daar een coherente structuur uit laat ontstaan die voorspellingen doet die consistent zijn met bestaand bewijs (discrete perceptie, DMN-desynchronisatie bij psychedelica), dan is het op zijn minst het overwegen waard.

MaartenV schreef: ↑14 mar 2026 13:03

Mullog schreef: ↑14 mar 2026 08:38

Stel je voor: je bent een foton. Je reist met de lichtsnelheid. En voor jou, als dat woord al zin heeft, bestaat er geen tijd. Geen 'voor' en geen 'na.' Geen afstand. Vertrek en aankomst zijn hetzelfde moment. Het hele universum is een punt.

Ik denk dat de woorden "vertrek" en "aankomst" hier een verkeerd beeld suggereren. Vanuit het perspectief van het foton bestaat het of het bestaat niet. Het ontstaat door een of andere interactie en verdwijnt door een andere interactie. Voor het foton zit daartussen geen tijd of afstand.

De woorden suggereren een reis die er voor het foton niet is. Het foton bestaat, vanuit zichzelf gezien, een ondeelbaar, en daarmee niet te ervaren, moment.

Misschien een detail maar naar mijn mening wel een belangrijk detail.

Mullog, je hebt gelijk en ik neem je correctie over. "Vertrek" en "aankomst" zijn woorden die een reis suggereren, een traject met een begin en een einde, een "onderweg zijn." Maar vanuit de nul-geodeet is er geen reis. Het foton ontstaat bij een interactie (emissie) en houdt op te bestaan bij een andere interactie (absorptie). Daartussen is er geen duur, geen afstand, geen "onderweg." Die hele reis bestaat alleen vanuit óns perspectief, vanuit het referentiekader van een waarnemer die wél eigentijd heeft en het foton dus "ziet reizen."

Het is inderdaad meer dan een detail. Het maakt het argument preciezer. Want als de lichtachtige toestand niet een toestand is van "ergens naartoe gaan" maar van puur bestaan zonder duur of uitgestrektheid, één ondeelbaar punt, dan komt dat fenomenologisch nóg dichter bij wat mensen rapporteren bij diepe ego-dissolutie: niet "ik reis door licht" maar "er is alleen dit, zonder tijd, zonder ruimte, zonder scheiding." Geen vertrek, geen aankomst, geen traject. Alleen zijn.

Ik zou mijn formulering dus moeten aanpassen. In plaats van "vertrek en aankomst zijn hetzelfde moment" zou het preciezer zijn: vanuit de nulgeodesische bestáán vertrek en aankomst niet als afzonderlijke gebeurtenissen. Het onderscheid tussen "hier" en "daar," "nu" en "dan" is een eigenschap van ons tijdachtige perspectief, niet van de grondtoestand zelf.
Bedankt voor de correctie.

Waarbij het maar de vraag is of dat zijn er is (zie ook de opmerking van TC).

MaartenV schreef: ↑13 mar 2026 13:04 @Axxyanus, je stelt herhaaldelijk de vraag hoe medicijnen de gemoedstoestand kunnen beïnvloeden als bewustzijn niet door de hersenen geproduceerd wordt. Ik wil daar nu wel op antwoorden:

Het korte antwoord: medicijnen werken op de hersenen, daar is geen discussie over. De vraag is niet of ze op de hersenen werken, maar wat ze daar doen. In het productiemodel veranderen ze de productie van bewustzijn. In het filtermodel veranderen ze het filter waardoor bewustzijn wordt doorgelaten. Beide modellen voorspellen hetzelfde resultaat: je voelt je anders. Het verschil zit in de verklaring waarom.

Neen, beide modellen voorspellen niet het zelfde resultaat. Filteren is niet het zelfde als transformeren. Waarom zou een filter de gemoedstoestand veranderen? Dat lijkt mij als stellen dat door een andere filter in je apparaat te steken, je thee kan verkrijgen i.p.v. koffie.

Waar bevind iemand gemoedstoestand zich? Als iemand gelukkig is, is het dan het transcendente bewustzijn dat gelukkig is en het stuurt dat geluk op een of andere manier naar het fysieke lichaam of heeft het transcendent bewustzijn zelf geen gemoedstoestand maar onstaat die gemoedstoestand door de manier waarop het bewustzijn door de hersenen gemanipuleerd wordt?

axxyanus schreef: ↑14 mar 2026 17:54

MaartenV schreef: ↑13 mar 2026 13:04 @Axxyanus, je stelt herhaaldelijk de vraag hoe medicijnen de gemoedstoestand kunnen beïnvloeden als bewustzijn niet door de hersenen geproduceerd wordt. Ik wil daar nu wel op antwoorden:

Het korte antwoord: medicijnen werken op de hersenen, daar is geen discussie over. De vraag is niet of ze op de hersenen werken, maar wat ze daar doen. In het productiemodel veranderen ze de productie van bewustzijn. In het filtermodel veranderen ze het filter waardoor bewustzijn wordt doorgelaten. Beide modellen voorspellen hetzelfde resultaat: je voelt je anders. Het verschil zit in de verklaring waarom.

Neen, beide modellen voorspellen niet het zelfde resultaat. Filteren is niet het zelfde als transformeren. Waarom zou een filter de gemoedstoestand veranderen? Dat lijkt mij als stellen dat door een andere filter in je apparaat te steken, je thee kan verkrijgen i.p.v. koffie.

Waar bevind iemand gemoedstoestand zich? Als iemand gelukkig is, is het dan het transcendente bewustzijn dat gelukkig is en dat geluk op een of andere manier naar die persoon doorzendt of heeft het transcendent bewustzijn zelf geen gemoedstoestand maar onstaat die gemoedstoestand door de manier waarop het bewustzijn door de hersenen gemanipuleerd wordt?

Axxyanus, je analogie van het koffiefilter is begrijpelijk, maar ik denk dat we het filtermodel tot hiertoe te letterlijk namen als een simpel doorlaat-mechanisme. Laat me uitleggen waarom, en ik doe dat bewust vanuit de wetenschappelijke data, niet vanuit filosofie.

Er zijn twee fundamenteel verschillende wegen waarop de hersenen gemoedstoestand beïnvloeden. Professor David Nutt (Imperial College London, oprichter van het eerste academische psychedelisch onderzoekscentrum) heeft een twee-dimensioneel model van bewustzijn voorgesteld dat dit helder maakt. De ene dimensie is de arousal-as: wakker versus slaap, aangedreven door neurotransmitters die te maken hebben met arousal, aandacht en geheugen. De andere dimensie, en dit is de cruciale, is de 5-HT2A-as: de serotonine-2A-receptor, het primaire doelwit van klassieke psychedelica.

Dat zijn twee fundamenteel verschillende manieren waarop de hersenen de ervaring vormgeven.

Weg 1: de dopamineweg — schijngeluk.

Dopamine is de neurotransmitter van beloning en motivatie. Wanneer je iets eet, seks hebt, een like krijgt op sociale media, of een drug gebruikt die dopamine vrijmaakt (cocaïne, amfetamine, maar ook alcohol en nicotine), krijg je een kortstondige piek van "geluk." Maar dit geluk is verslavend: de receptoren passen zich aan, je hebt steeds meer nodig voor hetzelfde effect, en zonder de stimulus voel je je slechter dan daarvoor. Het is een gesloten lus die zichzelf versterkt.
Conventionele antidepressiva (SSRI's) werken ook langs deze eerste dimensie: ze moduleren serotonine en noradrenaline om de arousal en stemming te reguleren. Ze veranderen de chemische balans in de hersenen. En ze werken voor sommige mensen, soms. Maar ze vereisen dagelijks gebruik, hebben bijwerkingen, en als je ermee stopt, komt de depressie vaak terug.

Weg 2: de 5-HT2A-weg: de filteropheffing.

En hier wordt het interessant. Psychedelica (psilocybine, LSD, DMT, ayahuasca) werken via een compleet ander mechanisme. Ze activeren de 5-HT2A-receptor, en wat er dan gebeurt is wetenschappelijk goed gedocumenteerd door Nutt's team en anderen: de connectiviteit binnen het Default Mode Network (DMN) — het netwerk dat verantwoordelijk is voor ons zelfgevoel, zelfreflectie, ruminatie en zelfkritiek — wordt acuut verstoord. De georganiseerde patronen die normaal het "ik" in stand houden, vallen tijdelijk uiteen.

Dit is geen modulatie van het filter. Dit is tijdelijke opheffing van het filter.

En hier komt het punt dat psychiater Dr. Alok Kanojia (Dr. K, Harvard-opgeleid psychiater) zo helder maakt: de psychedelische trips die leiden tot duurzame heling zijn specifiek de trips die ego-dissolutie bevatten: het oplossen van het zelfgevoel. Als je alleen kleuren, fractals, schitteringen ziet en mooie patronen, helpt dat niet tegen depressie. Het zijn de ervaringen waarin het "ik" uiteenvalt die correleren met langdurige therapeutische effecten. Meerdere studies bevestigen die correlatie. Als de filter wordt opgeheven komt er duurzaam 'geluk' door.

Waarom? Omdat depressie, zoals Dr. K uitlegt, een ziekte is van een hyperactief ego. Niet in de zin van arrogantie, maar in de zin van een rigide, betonnen zelfbeeld: "ik ben waardeloos, ik ben onbemind, ik ben een verliezer." Het DMN draait in een gesloten lus van negatieve zelfreflectie. En psychedelica doorbreken die lus — niet door er een ander signaal doorheen te sturen, maar door het netwerk dat de lus in stand houdt tijdelijk uit te schakelen.

De data:
De resultaten zijn indrukwekkend. Psilocybine laat 58% depressie-remissie zien na 12 maanden. Een vijfjarige follow-up van Johns Hopkins/Ohio State (2025) toonde dat twee derde van de deelnemers na slechts twee sessies nog steeds in remissie was. Ter vergelijking: conventionele antidepressiva vereisen dagelijks gebruik en hebben significant lagere remissiecijfers.

En wat rapporteren de deelnemers? Niet "ik voel me blijer." Maar: mijn relatie tot depressie is fundamenteel veranderd. Ze ervaren depressie als iets situationeels en beheersbaars, niet meer als een totale, allesbepalende identiteit. Dat is geen filtermodulatie. Dat is een reset van het filter zelf.

Nu je concrete vraag: is het transcendente bewustzijn gelukkig en zendt het dat door, of ontstaat de gemoedstoestand door de hersenen?

Het wetenschappelijke antwoord is: de gemoedstoestand ontstaat in de interactie. Niet in het bewustzijn an sich, en niet in de hersenen an sich, maar in de manier waarop de hersenstructuur de ervaring vormgeeft. Daarom zijn er twee wegen: je kunt de structuur moduleren (SSRI's, dopamine — weg 1), en dan krijg je een ander signaal door hetzelfde filter.

Of je kunt de structuur tijdelijk opheffen (psychedelica, diepe meditatie — weg 2), en dan valt het filter weg en krijg je toegang tot een ervaring die niet door het filter is gevormd.
En dat is precies het punt: Nutt's model laat zien dat dit twee onafhankelijke dimensies zijn, niet variaties op hetzelfde thema. De 5-HT2A-weg doet iets dat de dopamine/arousal-weg principieel niet kan: het heft de structuur op die de ervaring begrenst, in plaats van de ervaring binnen die structuur te veranderen.

Vergelijk het niet met een koffiefilter dat je vervangt door een ander koffiefilter. Vergelijk het met het verschil tussen een andere koffie zetten (weg 1) en het filter er helemaal uithalen om te ontdekken wat er doorkomt als er niks in de weg staat (weg 2).

(alhoewel de analogie van de koffiefilter hier niet perfect is: zoals ik eerder zei valt de temporale (tijd) en lokalisatie (ruimte) structuur weg bij ego dissolutie. Het is eerder zoals een prisma waar wit licht op schijnt en verschillende kleuren aan de andere kant doorlaat dan als een koffiefilter.
Maar analogieen hebben altijd wel ergens hun beperkingen.

MaartenV schreef: ↑14 mar 2026 18:58

axxyanus schreef: ↑14 mar 2026 17:54

MaartenV schreef: ↑13 mar 2026 13:04 @Axxyanus, je stelt herhaaldelijk de vraag hoe medicijnen de gemoedstoestand kunnen beïnvloeden als bewustzijn niet door de hersenen geproduceerd wordt. Ik wil daar nu wel op antwoorden:

Het korte antwoord: medicijnen werken op de hersenen, daar is geen discussie over. De vraag is niet of ze op de hersenen werken, maar wat ze daar doen. In het productiemodel veranderen ze de productie van bewustzijn. In het filtermodel veranderen ze het filter waardoor bewustzijn wordt doorgelaten. Beide modellen voorspellen hetzelfde resultaat: je voelt je anders. Het verschil zit in de verklaring waarom.

Neen, beide modellen voorspellen niet het zelfde resultaat. Filteren is niet het zelfde als transformeren. Waarom zou een filter de gemoedstoestand veranderen? Dat lijkt mij als stellen dat door een andere filter in je apparaat te steken, je thee kan verkrijgen i.p.v. koffie.

Waar bevind iemand gemoedstoestand zich? Als iemand gelukkig is, is het dan het transcendente bewustzijn dat gelukkig is en dat geluk op een of andere manier naar die persoon doorzendt of heeft het transcendent bewustzijn zelf geen gemoedstoestand maar onstaat die gemoedstoestand door de manier waarop het bewustzijn door de hersenen gemanipuleerd wordt?

...

Nu je concrete vraag: is het transcendente bewustzijn gelukkig en zendt het dat door, of ontstaat de gemoedstoestand door de hersenen?

Het wetenschappelijke antwoord is: de gemoedstoestand ontstaat in de interactie. Niet in het bewustzijn an sich, en niet in de hersenen an sich, maar in de manier waarop de hersenstructuur de ervaring vormgeeft. Daarom zijn er twee wegen: je kunt de structuur moduleren (SSRI's, dopamine — weg 1), en dan krijg je een ander signaal door hetzelfde filter.

Maar wie of wat ervaart die ervaring? Als het bewustzijn an sich geen ervaring heeft zoals je lijkt te impliceren, in welke mate is dat bewustzijn dan bewust op een manier dat we dat normaal begrijpen? Wie of wat heeft die ervaring dan wel?

axxyanus schreef: ↑14 mar 2026 19:08

MaartenV schreef: ↑14 mar 2026 18:58

axxyanus schreef: ↑14 mar 2026 17:54
Neen, beide modellen voorspellen niet het zelfde resultaat. Filteren is niet het zelfde als transformeren. Waarom zou een filter de gemoedstoestand veranderen? Dat lijkt mij als stellen dat door een andere filter in je apparaat te steken, je thee kan verkrijgen i.p.v. koffie.

Waar bevind iemand gemoedstoestand zich? Als iemand gelukkig is, is het dan het transcendente bewustzijn dat gelukkig is en dat geluk op een of andere manier naar die persoon doorzendt of heeft het transcendent bewustzijn zelf geen gemoedstoestand maar onstaat die gemoedstoestand door de manier waarop het bewustzijn door de hersenen gemanipuleerd wordt?

...

Nu je concrete vraag: is het transcendente bewustzijn gelukkig en zendt het dat door, of ontstaat de gemoedstoestand door de hersenen?

Het wetenschappelijke antwoord is: de gemoedstoestand ontstaat in de interactie. Niet in het bewustzijn an sich, en niet in de hersenen an sich, maar in de manier waarop de hersenstructuur de ervaring vormgeeft. Daarom zijn er twee wegen: je kunt de structuur moduleren (SSRI's, dopamine — weg 1), en dan krijg je een ander signaal door hetzelfde filter.

Maar wie of wat ervaart die ervaring? Als het bewustzijn an sich geen ervaring heeft zoals je lijkt te impliceren, in welke mate is dat bewustzijn dan bewust op een manier dat we dat normaal begrijpen? Wie of wat heeft die ervaring dan wel?

Ja, je hebt gelijk, dat was fout geformuleerd van mij. Ja, uiteraard is het ons bewustzijn dat die ervaring heeft.

Correctie op mijn eerdere post

Ik heb het nog even opgezocht:

Ik moet een correctie op mijn eerdere bericht hier plaatsen, want ik was niet volledig correct over de neurotransmittersystemen.

Ik suggereerde dat SSRI's en dopamine op dezelfde as zitten. Dat klopt niet. Er zijn eigenlijk drie systemen in het spel, niet twee.

Ten eerste dopamine: het belonings- en motivatiesysteem. Kortstondig, verslavend. Dit is het systeem dat geactiveerd wordt door drugs als cocaïne en amfetamine, maar ook door social media, junkfood, gokken. Je krijgt een piek, de receptoren passen zich aan, je hebt steeds meer nodig. Gesloten lus.

Ten tweede serotonine via heropnameremming, dus SSRI's. Dit is een ander systeem dan dopamine. SSRI's blokkeren de heropname van serotonine in de synaps, zodat er meer serotonine beschikbaar blijft. Ze reguleren stemming, maar binnen het bestaande referentiekader. Ze veranderen de chemische balans, niet de structuur. Dagelijks gebruik nodig, depressie keert vaak terug bij stoppen.

Ten derde serotonine via de 5-HT2A-receptor, dus psychedelica. En hier zit de crux. Dit gaat om hetzelfde molecuul, serotonine, maar een compleet ander mechanisme. SSRI's maken meer serotonine beschikbaar. Psychedelica activeren direct de 5-HT2A-receptor. En dat doet iets fundamenteel anders: het verstoort het Default Mode Network, het heft de georganiseerde patronen op die het ik in stand houden, het produceert ego-dissolutie.

In Nutt's twee-dimensioneel model is de verticale as arousal, van wakker naar slaap, aangedreven door noradrenaline, acetylcholine, histamine en deels dopamine. De horizontale as is 5-HT2A-activatie, de psychedelische dimensie die leidt tot wat Nutt valence, meaning en integration noemt: het groene vlak op zijn diagram.

SSRI's zitten eigenlijk in geen van beide dimensies optimaal. Ze moduleren het serotoninesysteem, maar ze activeren de 5-HT2A-receptor niet op de manier die psychedelica doen. Ze veranderen hoe je je voelt binnen het bestaande referentiekader, maar ze raken dat referentiekader zelf niet aan.

Dat maakt het onderscheid des te scherper: dopamine en SSRI's werken binnen de structuur. Psychedelica via 5-HT2A werken op de structuur zelf.

MaartenV schreef: ↑14 mar 2026 19:26

axxyanus schreef: ↑14 mar 2026 19:08 Maar wie of wat ervaart die ervaring? Als het bewustzijn an sich geen ervaring heeft zoals je lijkt te impliceren, in welke mate is dat bewustzijn dan bewust op een manier dat we dat normaal begrijpen? Wie of wat heeft die ervaring dan wel?

Ja, je hebt gelijk, dat was fout geformuleerd van mij. Ja, uiteraard is het ons bewustzijn dat die ervaring heeft.

Maar hoe geraken sensaties dan tot bij dat bewustzijn? Stel ik steek een stukje chocolade in mijn mond. Dat gebeurt in het materialistisch veld. Hoe onstaat nu de smaak van chocolade in het bewustzijn/bewustzijnsveld?

MaartenV schreef: ↑14 mar 2026 13:03 ... Die hele reis bestaat alleen vanuit óns perspectief, vanuit het referentiekader van een waarnemer die wél eigentijd heeft en het foton dus "ziet reizen."
...

Als we dan toch bezig zijn. Niemand ziet een foton reizen. We nemen aan dat het reist en kunnen het meest waarschijnlijke pad van die reis berekenen maar of die reis daadwerkelijk plaatsgevonden heeft is ongewis. En enige wat we zeker weten, denk ik, is dat er een foton op ons netvlies, of algemener, met een sensor in contact is gekomen.

“Maartenv >>> Axxyanus” schreef: Ja, je hebt gelijk, dat was fout geformuleerd van mij. Ja, uiteraard is het ons bewustzijn dat die ervaring heeft.

Maarten,

Dank voor dit persoonlijk aanwijzen van je eigen valkuil waar je doordacht in bent gaan zitten.
En ik mis de motivering je een helpende hand te reiken.
In je twee links naar je eigen artikelen besteed je er zelfs meer woorden aan.

Roeland

axxyanus schreef: ↑15 mar 2026 08:49

MaartenV schreef: ↑14 mar 2026 19:26

axxyanus schreef: ↑14 mar 2026 19:08 Maar wie of wat ervaart die ervaring? Als het bewustzijn an sich geen ervaring heeft zoals je lijkt te impliceren, in welke mate is dat bewustzijn dan bewust op een manier dat we dat normaal begrijpen? Wie of wat heeft die ervaring dan wel?

Ja, je hebt gelijk, dat was fout geformuleerd van mij. Ja, uiteraard is het ons bewustzijn dat die ervaring heeft.

Maar hoe geraken sensaties dan tot bij dat bewustzijn? Stel ik steek een stukje chocolade in mijn mond. Dat gebeurt in het materialistisch veld. Hoe onstaat nu de smaak van chocolade in het bewustzijn/bewustzijnsveld?

Je vraag veronderstelt iets dat het filtermodel niet deelt, namelijk dat materie en bewustzijn twee gescheiden domeinen zijn waartussen de smaak op de een of andere manier moet worden getransporteerd. In het productiemodel is dat logisch: chocolade raakt tong, signaal gaat naar hersenen, hersenen produceren de ervaring. De smaak moet inderdaad ergens naartoe.

Maar binnen het analytisch idealisme is de chocolade, je tong, de zenuwsignalen, de hersenactiviteit allemaal al processen binnen bewustzijn. Ze zijn de extrinsieke verschijning, de buitenkant, van bewuste processen. Wat wij vanuit het derdepersoonsperspectief beschrijven als moleculen die binden aan receptoren op de tong en signalen die via zenuwbanen naar de cortex gaan, is de buitenkant van wat vanuit het eerstepersoonsperspectief de ervaring chocoladesmaak is.

Dus vanuit een buitenperspectief is dat hoe 'smaak' verschijnt aan een andere gedissocieerde alter, zoals aan een arts. Als signalen naar de hersenen vanaf de tong. Voor de eerste persoon is het echter de ervaring smaak.

Dus wat in het materialistisme fysische processen zijn, zijn voor de idealist de uiterlijke verschijningsvorm van een ervaring voor een derde persoon, als gedissocieerde alter er naar kijkend.

Maar de mechanica blijft dezelfde.

heeck schreef: ↑15 mar 2026 13:28

“Maartenv >>> Axxyanus” schreef: Ja, je hebt gelijk, dat was fout geformuleerd van mij. Ja, uiteraard is het ons bewustzijn dat die ervaring heeft.

Maarten,

Dank voor dit persoonlijk aanwijzen van je eigen valkuil waar je doordacht in bent gaan zitten.
En ik mis de motivering je een helpende hand te reiken.
In je twee links naar je eigen artikelen besteed je er zelfs meer woorden aan.

Roeland

Beste Roeland, voor mij spreek je weer in raadsels.