Even over de filter theorie of transmissie theorie in plaats van het productiemodel van de hersenen:
Een bevinding uit recent anesthesie-onderzoek die relevant is voor het debat over de productie- versus filtertheorie van bewustzijn, en die een patroon zichtbaar maakt dat het productiemodel niet voorspelt.
Emery Brown (MIT/Harvard, een van de meest gerespecteerde anesthesiologen ter wereld) heeft met zijn team gelijktijdige opnames gemaakt in de cortex en de thalamus van primaten onder propofol-anesthesie. De bevinding: de thalamus gaat onder anesthesie niet 'uit'. Hij schakelt over naar een extreem geordend, ritmisch patroon dat actiever en meer gecoördineerd is dan in welke andere bewustzijnstoestand ook. Brown beschrijft het zelf: de normale hersenactiviteit bij wakker zijn lijkt chaotisch, maar is eigenlijk een rijke taal van herinneringen, gevoelens en sensaties. Het signaal onder anesthesie daarentegen is helder en ritmisch, maar het is een 'informatiewoestijn.'
Het brein doet dus actief werk om bewustzijn te blokkeren.
Dit roept al een vraag op: als het brein bewustzijn produceert, waarom bouwt het dan een actief mechanisme om zijn eigen product te onderdrukken? Dat is alsof een elektriciteitscentrale een afdeling heeft die specifiek de stroom blokkeert die ze zelf opwekt. Waarom zou je dat bouwen — tenzij de stroom van elders komt en gereguleerd moet worden?
Maar het wordt nog sterker wanneer je dit naast psychedelica-onderzoek legt. Bij psilocybine zien we het omgekeerde: de hersenactiviteit wordt minder geordend, de oscillatoire power neemt af, de entropie neemt toe, het Default Mode Network verzwakt. Vanuit het productiemodel zou je verwachten dat deze neurale 'chaos' chaotische, gefragmenteerde ervaringen oplevert. Maar proefpersonen rapporteren het tegenovergestelde: de meest coherente, betekenisvolle en gestructureerde ervaringen van hun leven. Eenheidservaringen, diep inzicht, kosmische ordening.
De anesthesie-psychedelica as toont dus een dubbele inversie:
• Maximale neurale ordening (anesthesie) → nul bewuste ervaring
• Maximale neurale entropie (psychedelica) → maximaal geordende, betekenisvolle ervaring
Dit is precies het omgekeerde van wat het productiemodel voorspelt. Als het brein bewustzijn produceert, zou de structuur van de ervaring de structuur van de hersenactiviteit moeten weerspiegelen: geordende activiteit → geordende ervaring, chaotische activiteit → chaotische ervaring. De data tonen een negatieve correlatie.
De filtertheorie (Bergson, Huxley, Kastrup) verklaart deze inversie zonder ad hoc aanpassingen. Het geordende thalamische signaal onder anesthesie is geen poging om bewustzijn te produceren. Het is een blokkade. Hoe strakker het filter, hoe minder er doorkomt. De entropie onder psychedelica is geen poging om chaotisch bewustzijn te produceren, het is filterafbraak. Hoe meer het filter desintegreert, hoe meer het onderliggende bewustzijn ongehinderd doorstroomt.
De ordening zit niet in de hersenactiviteit maar in het bewustzijn zelf. Het brein voegt geen orde toe aan bewustzijn, het beperkt het. Wanneer die beperking maximaal is, ervaar je niets. Wanneer die beperking wegvalt, ervaar je de inherente structuur van bewustzijn zelf.
Eén model, twee richtingen, twee correcte voorspellingen, zonder ad hoc verklaringen per geval.
Bronnen:
- Miller, Bastos, Brown et al. (2021), 'Neural effects of propofol-induced unconsciousness and its reversal using thalamic stimulation', eLife:
https://elifesciences.org/articles/60824
- Carhart-Harris et al. (2014), 'The entropic brain: a theory of conscious states informed by neuroimaging research with psychedelic drugs', Frontiers in Human Neuroscience