Freethinker.nl

Samuli Heimonen is een Finse kunstschilder. Ik heb altijd van schilderijen gehouden, maar toen hij ooit zes jaar geleden hier in Finland werd uitgeroepen tot jonge kunstenaar van het jaar, en hij een tentoonstelling had in de stad waar ik woon, werd ik zo enthousiast dat ik voor het eerst in mijn leven bereid was om een hoop geld uit te geven om kunst in mijn huis te halen. Dat gebeurde pas vijf jaar later, want een Samuli Heimonen moet je heel goed voorbereiden. Je moet er eerst de juiste woning voor kopen en een geschikte partner uitzoeken die bij Heimonen past. En een hoop geld willen uitgeven zegt nog helemaal niets over of je het ook uit kúnt geven. Inmiddels ken ik Samuli wat beter. Hij is niet wat je een typische Fin zou noemen. Wanneer hij praat komt er geen eind aan. Hij gaat vaak naar Italië. Misschien heeft hij het praten daar geleerd. Maar zijn kunst is wel heel Fins. Altijd wanneer ik zijn schilderijen bekijk weet ik waarom ik mijn hele leven in Finland woon.

Misschien heeft het met ouderdom te maken. Mijn grootouders maakten op hun ouwe dag vaak een middagwandeling op de grens van Haarlem en Overveen. Daar stond een bankje, waar ze dan een paar uur het voorbijgaande verkeer konden bekijken. Ze verstonden dus de kunst van het saaie staren. Het blijft voor mij nog steeds een raadsel hoe iemand zijn tijd op aarde zo wil doorbrengen, maar ik begin de eerste symptomen nu te krijgen. Mijn bed kijkt tegenwoordig uit op een prachtig groot schilderij (150 x 130), en daar kan ik dagelijks lange tijd naar kijken zonder dat het saai wordt. Vorig jaar hing het nog in de woonkamer, maar verleden zomer begreep ik dat dat de verkeerde plaats was. Het moest naar de slaapkamer, en het moest me elke dag aanstaren. Ik moest zelfs de slaapkamer er opnieuw voor behangen met een bepaalde metallic-goudbruin behang, zodat het schilderij ahw uit het behang groeide.
Daar hangt het nu. De stilte van het onmetelijke wilde bos dat tot aan de hemel reikt en dus het merendeel van het schilderij in beslag neemt, vereist dat de hele muur zo weinig mogelijk andere zaken bevat. Onder het schilderij staan twee witte Nurmela-dressoirs bedekt met glasplaat, strikt volgens skandinavische eenvoud en moderniteit ontworpen: stijlvol met zo weinig mogelijk details. Op de dressoirs mag niets anders liggen dan de Kuukuna-lamp ontworpen in 1986 door meneer Toikka, die ondanks zijn Poolse snor heel Fins was. Zijn voornaam was zelfs Oiva, hetgeen in het oer-Oerals teruggevonden is (geschreven als oywa), en in het Fins 'uitstekend' betekent. Een Kuukuna, ook wel Kuukunen of Nuijakuukunen, is zoals u weet een paddestoel zonder Nederlandse naam die verassend genoeg helemaal overeenkomt met de skandinavische stijl.
Het enige wat een beetje stoort is dat een electrische draad met aan- en uitschakelaar, die van achter de lamp zo vlug mogelijk achter het dressoir probeert weg te kruipen, nog net een paar centimeter zichtbaar is. Maar goed, dat is symbolisch voor het leven: niets is perfect!

Daar staar ik dus iedere dag op mijn Kuukuna en het schilderij Jungle Room van Heimonen. Hij heeft het jungle room genoemd, maar alleen ik weet dat het hele schilderij mij en mijn leven uitbeeldt. In het schilderij van anderhalve meter hoog staat een beer op de voorgrond die de afmetingen heeft van een hand van een zevenjarig meisje. De beer mag dan de koning van de skandinavische bossen zijn, door vroegere Finnen zelfs voor goddelijk gehouden, in het schilderij wordt hij overweldigd door een gigantisch bos in vergelijking waarmee deze beer die het zo hoog in zijn bol had dat hij dacht de wereld aan zijn voeten te kunnen leggen, zo nietig en onschuldig is als de teddybeer van het zevenjarige meisje.
Een altijd weer terugkerende symboliek in de schilderijen van Heimonen is een dier (dat altijd symbool staat voor een mens, vandaar dat de beer er zo verdacht menselijk uitziet) dat voor het onmogelijke geplaatst is. Voor mij is het bos uiteraard het symbool voor Finland. Ik heb uren gestaard op dat bos. Het is overweldigend, maar ook bijzonder mooi. Het is bij nader beschouwing niet ruig, woest en wild, maar juist zwierig, gestileerd. Bijna gemodelleerd en bepoederd als een pruik van Mozart. Wat dreigende donkerheid aan de buitenranden, maar zo diep het bos in hoef je niet te gaan. Voor zover de beer om zich heen kan zien is het een 18e eeuws sprookjesbos. Eigenlijk is de voorgrond het angstige. Wanneer je uit dat bos stapt, of beter gezegd daar waar het bos is weggekapt, is de wereld pas eng. Maar goed, dat bedacht ik pas na er 1½ jaar op gestaard te hebben. Ik heb zoveel herinneringen aan die culture-shock om me jarenlang aan het Finse leven en denken en de taal aan te passen dat ik eerst altijd maar dat bos zag en dat (voll)beertje dat door die ervaring zo klein mogelijk gemaakt was. Een Nederlander geeft als commentaar op het schilderij: "Die vind ik leuk!" Hoe weinig begrijpt deze persoon van het drama van iemand die de uitdaging om het onmogelijke te trotseren aangaat.

Benieuwd hoe dat schilderij er nu uitziet?
https://www.facebook.com/SamuliHeimonen ... =3&theater" onclick="window.open(this.href);return false;

Hier heeft het schilderij zijn bestemming gekregen (klik erop voor vergroting, daarna kun je er nog eens op klikken om te vergroten).
De muur links is natuurlijk een verhaal apart. Die laat hier de Latva-muurkapstok zien die door de Fin Mikko Laakkonen ontworpen werd en bij Italianen zo in de smaak viel dat een Italiaanse firma ze verkoopt (http://www.finnishdesignshop.com/Covo-m-81.html" onclick="window.open(this.href);return false;).

Het schilderij vind ik echt super indrukwekkend en fenomenaal! Maar ik zou er inderdaad, zoals je schreef, een huis of grote kamer omheen moeten bouwen. En van je omschrijving heb ik ook genoten! Maar moet dan alles echt wijken voor zo'n kunstwerk?

Het schilderij voelt aan als een leeg landschap, Ik heb dat gevoel tijdens vakanties een paar maal gehad. Als je ergens bent, en ver om je heen zie je niemand anders, en je ervaart de ruimte van het landschap alsof het iets tastbaars zou zijn. Ik denk dat Finland dat volop zal bieden!

lost and not found yet! schreef:Maar moet dan alles echt wijken voor zo'n kunstwerk?

Hmmm, hierop past enkel een pittige lezing als antwoord: http://www.youtube.com/watch?v=SOVQABHFC_0" onclick="window.open(this.href);return false;

Rereformed schreef: De muur links is natuurlijk een verhaal apart.

Ja inderdaad, ik had geen idee wat het was.

Die laat hier de Latva-muurkapstok zien die door de Fin Mikko Laakkonen ontworpen werd en bij Italianen zo in de smaak viel dat een Italiaanse firma ze verkoopt

Latva betekent boomtop, dan weet u dat ook weer.

Kunst van de afdeling:

what is it?
I don't know
it's wood against the wall darling
looks bollocks so it must be worth a fortune


245 euro.

Ok, dan nu het vervolg van de kapstok aan de muur. Ernaast hangt een grafiek van de kunstenaar Jesus Angel Bordetas. Ik geef toe, als vrijdenker moest ik een paar keer slikken voor ik een kunstenaar met deze voornamen in mijn slaapkamer toeliet, maar aangezien de beste man Spaans is en hij bovendien zijn eigen namen niet uitgekozen heeft, maar ze eenvoudig aan hem opgelegd zijn, heb ik het maar door de vingers gezien. Ik had tenslotte ook als Rudolf het leven door moeten gaan indien mijn vader zijn zin had gekregen. De rillingen lopen meteen over mijn rug wanneer ik aan dit verschrikkelijke lot denk. Deze Jesusengel deed in ieder geval zijn best om zich te ontwikkelen met frisse -altijd skeptische- Finse boslucht. Hij bracht de winter van 2010/2011 in Finland door, en daar maakte hij een serie Silvo's, waarvan Silvo 4 mijn slaapkamer heeft gehaald. Natuurlijk heeft Silvo 4 niets met Finland te maken. Het is zogezegd van de linkerbovenhoek tot de rechter onderhoek alles wat de antithese is van Fins, zoals Spanje ook de verste uithoek is wanneer je vanuit Finland zo ver mogelijk wil reizen zonder Europa te verlaten. Ik heb me altijd afgevraagd of Finland een einde maakte aan zijn kunstenaarsbestaan, want sindsdien heeft deze Jesus zijn website niet meer bijgehouden. Zijn laatste tentoonstelling was in Galería Punto, alweer drie jaar geleden. Maar misschien heeft de kunstenaar in Finland geleerd om te werk te gaan zoals Sibelius het deed: je componeert het kunstwerk eerst een paar jaar in je hoofd. Daarna hoef je het enkel nog uit te schrijven of in te kleuren. Werkt een stuk efficiënter! Bespaart een hoop gum, verf, kladblokken en frustratie, en het eindresultaat is zoveel doordachter, zoveel diepzinniger! Of misschien heeft hij gewoon het drinken van Koskenkorva geleerd in Finland en ligt hij nu in de goot. In ieder geval heb ik net op tijd één van zijn laatste Silvo's voor het nageslacht kunnen bewaren. Als ik in bed op mijn linkerzij draai heb ik er goed uitzicht op. Een prachtige metalen lijst met een Silvo 4 die alle kleuren van de regenboog bevat, en ronddartelt in een wereld die voor de rest kleurloos is. Zo'n Silvo zou ik graag willen zijn. Maar dat is vreselijk moeilijk voor een Fin. Het lukt misschien nooit. Zeker niet als je regelmatig Aki Kaurismäki films kijkt, of gewoon eind oktober uit een Fins slaapkamerraam de wereld bekijkt. De laatste drie maanden van het jaar schijnt de zon in Finland misschien drie dagen... Misschien zes wanneer je een topjaar meemaakt. Maar topjaren zijn er niet meer nu Nokia aan Microsoft verkocht is. Iedere Fin heeft dus een Spanjaard nodig om te dromen. Sommigen doen het met Argentijnen. Het schijnt dat Finland het enige land buiten Argentinië is waar de tango een populariteit heeft die kan wedijveren met Argentinië. In de 33 jaar dat ik in Finland heb gewoond heb ik Tangomarkkinat nog altijd met behendigheid kunnen vermijden, maar het blijft altijd de vraag voor hoe lang nog. Maar ik houd het erop dat als ik maar regelmatig op mijn linkerzij lig en naar Silvo 4 kijk, ik de depressies van Finse proporties kan ontwijken. Helemaal zeker weten doe je natuurlijk niet, want die Spanjaard die overmoedig naar Finland kwam om er wat te gaan kunsteneren heeft het waarschijnlijk niet overleefd. Aan de andere kant, veel moed kun je ook niet van ze verwachten. Ooit had ik in mijn Finse woning een gast om te overnachten, iemand die van Barcelona naar de noordkaap fietste. Op de boot, sorry, Cruiser, van Zweden naar Finland raakte ik met hem aan de praat en nodigde hem uit om langs te komen. En ja hoor, daar kwam hij na nog 600 kilometer door Finland gereden te hebben aangefietst op een warme augustusdag. Ik moest hem meteen naar de apotheek rijden, waar hij vanalles moest kopen om de tocht te kunnen overleven. Toen gingen we zwemmen in het meer. Ik kwam er al weer bijna uit toen hij nog steeds met zijn tenen het water beoordeelde. Het was te koud voor hem, en tegen mij riep hij maar uit: "Viking!". Toen gingen we naar de sauna, maar die was weer te heet voor hem. De beste Spanjaard is er dus één die gewoon aan de muur hangt en waar je enkel naar hoeft te staren, niet mee te praten.

Rereformed schreef:Hier heeft het schilderij zijn bestemming gekregen (klik erop voor vergroting, daarna kun je er nog eens op klikken om te vergroten).

Overweldigend en rustgevend tegelijk.

Enerverend tot nadenken stemmend en toch tot gedachtenstiltes leidend.
Lijkt paradoxaal, maar zo zou het bij mij kunnen werken, denk ik.
Meditatief.

Dat is het nu al in het klein.
(Uitvergroot via TO.)

Alles wat rustgevend is vereist zijn tegenhanger. Daarvoor heb ik Katri Mononen gevonden. Ze woont bij mij in de buurt, in de plaats Nokia, beroemd vanwege de firma die rubber laarzen en topkwaliteit spijkerbanden maakt.

Katri is net de dertig gepasseerd en heeft geen verwantschap met Heimonen, maar is in New York gaan kijken, via The Finnish Cultural Institute in New York. Toen ze terugkwam zat ze vol nieuwe ideeën die ze nu uit wilde proberen, en dat leverde een schilderwerk op dat ze Totempalm noemde en bij mij boven de trap hangt. De kleuren vrolijken me elke morgen op wanneer ik de trap naar beneden loop en weer een donkere Finse dag tegemoet ga. 's Zomers beklemtoont het schilderij zijn kleurenpracht, maar het schilderij behoudt altijd een ondertoon van de winter. Ik krijg er nooit genoeg van om er naar te kijken en het te bestuderen. Ik heb er inmiddels een vliegende draak in ontdekt! En ook een laag die eronder zit en een kartelrand van een Leviathanrug, die blijkbaar afgekeurd werd en waar overheen is geverfd. Het schilderij leent zich uitstekend voor een Rorschachtest. De bezoeker die er te snel aan voorbij loopt heeft grote kans die te moeten ondergaan.
Henry II zal wel weten waar de driehoek symbool voor staat. Maar wat die ook te betekenen heeft, de driehoek is vanwege zijn volledig harmonieuze vorm de tegenhanger van de rest van het schilderij. Indien je niet opmerkt dat dit contrast perfectie oplevert kun je last krijgen van de tegengestelde reaktie, dat het uitermate irriterend is. Je kunt dan een paar jaar eraan proberen te wennen en kijken hoelang het duurt voor je van opinie verandert. In ieder geval wekt de driehoek een raadsel op: "My artistic process is often triggered by big, difficult to conceive questions that evoke contradictory emotions", waarschuwt Katri.
Katri kwam het schilderij persoonlijk brengen, aangezien het afmetingen had die mijn personenauto niet kon bevatten en zij een bestelauto had. Ze was heel tevreden met de plaats waar het schilderij terecht kwam, maar toen het raadsel ter sprake kwam glimlachte ze enkel, en gaf er geen commentaar op.


Het schilderij kun je ook hier bestuderen.
Op de tentoonstelling waar ik het schilderij tegenkwam was het in gezelschap van een hoop andere schilderijen die er duidelijk familie van zijn. (Klik op de link Katri Mononen en dan op Paintings .. 2014). Ik zou ze allemaal wel willen kopen, vooral de Siberische Investigation Site, maar die was bijna drie meter breed en 2½ hoog.
[edit 2020: dit schilderij hangt inmiddels in de werkkamer van mijn vrouw, de psychoanalytische psychoterapeute.]

Er is twee winters geleden een nederlandse documentaire gemaakt die de essentie van Finse sisu wil achterhalen. Het leuke van die eigenschap is dat een niet-Fin nauwelijks de sisu zal hebben om de documentaire tot het eind te kijken. Maar stel nu dat een Nederlander een uurlang deze oceaan van troosteloosheid moedig doorstaat, en probeert de mate van depressie die hij erin tegenkomt op te zuigen, om er wat van te proeven, hoeveel begrijp je zelfs dan nog van eenzaamheid, bittere kou, donkerte, van zwijgen en stilte die maanden-, jarenlang voortduurt? Finnen hebben gemeen met de Ieren dat de slimsten een ander land hebben opgezocht. Maar welke aandoening moet een buitenlander hebben om het land vrijwillig tot zijn vaderland te gaan maken? Ik zal er nooit een antwoord op krijgen, maar behalve dat ik die rare eigenschap van het willen ervaren van iets wat mijn kracht te boven gaat bij mijzelf heb opgemerkt, ben ik het ook bij Nietzsche tegengekomen, en zoals iedereen weet ging hij eraan onder. Niet dat dat wat geeft, want iemand met sisu weet tenslotte van te voren al dat hij eraan ten onder gaat. Je aanvaardt het met de laconie die erbij hoort. Het mensenleven is tenslotte sterk overrated.

Dit soort gedachten heeft een Fin enkel wanneer de winter op komst is. Ieder jaar weer moet je daar een gevecht mee leveren. Vreemd genoeg verdwijnen al die gedachten wanneer het eindelijk mei is. Dan zijn er vier maanden waarin je zo'n ander persoon bent, dat je jezelf van een half jaar geleden niet meer herkent.

De documentaire begint met een interview van een man die dag en nacht rondjes vaart om het ijs open te houden. Wanneer men hem vraagt wat sisu is legt hij uit: "Als ik besluit om lopend via het ijs naar Kotka te gaan dan doe ik dat. Gewoon lopen en lopen totdat je er bent." Hij zegt niet dat het 80 km is, noch waarom hij zo'n idioot besluit nam, maar beide zaken als bijzaak beschouwen is typisch Fins, haha.

Riku Karjalainen is een 17-jarige jongen die een half jaar lang enkele plaatsen in Kainuu heeft gefilmd, zodat hij er een zogenaamde Timelapse-video van kon maken. Hij filmde vier maanden van de vijf per jaar zonder sneeuw:



Ik heb vlak bij deze streek tien jaar lang gewoond aan de oever van een meer dat er precies zo uitzag als op de video. Je krijgt via die video een heel ander beeld van Finland dan in de vorige documentaire. Enkel de natuur, zonder dat sombere en domme geploeter van de mens. Soms wanneer ik me er weer van bewust word de menselijke beslommeringen eenvoudig uit mijn gedachten te kunnen bannen en ogen te hebben om in eenzaamheid de grootsheid en al het buitengewone van de natuur te ervaren, die overal om je heen is wanneer je in Finland woont, dan begrijp ik ook opeens waarom ik er woon. Eerlijk gezegd is een mierenhoop van mensen het ergste schrikbeeld voor me. Dat overvalt me altijd weer wanneer ik naar Nederland ga. Wat zeg ik? Zelfs een Finse schoolklas met 22 kinderen is al een stuk of tien te veel.
Gezellig hoor, in Nederland, maar als ik er weer eens langskom moet het nooit langer dan twee weken duren. Langer heb ik het daar in de 33 jaar dat ik in Finland woon nooit uitgehouden. Ik zou in een wereld willen leven waar maar hoogstens een half miljard mensen wonen. Ik hoop dat de natuur daar ooit weer voor zal zorgen. Een beetje mens is ok, want toegegeven, de mens heeft ook enkele mooie kanten. Maar wanneer ze een pest worden, zoals nu, is het de ergste ziekte die de aarde maar kan hebben. En dan verbeeldt menig mens zich ook nog dat er een God is die de mens zo graag wil redden! Haha, bij het horen van deze grap komt het universum niet meer bij van het lachen.

De video is - zoals alles wat de mens aanbiedt - een illusie. De essentie van het leven in de natuur in Kainuu is nu juist dat de tijd ahw niet verstrijkt. Er gebeurt nooit iets. Alles staat altijd stil. Alsof de wereld leeg is, alsof alles altijd hetzelfde is, alsof de wereld bestaat uit eeuwige saaiheid. Enkel af en toe wordt je leven wat opwinding gegeven door een gebeurtenis in de natuur die je opmerkt. Je laat je hond uit zoals de saaiheid van elke dag je gebiedt, en staat dan opeens aan de grond genageld omdat de hemel vol noorderlicht is. De eerste keer dat ik het meemaakte was ik al 34 jaar oud, en maakte het een onvergetelijke indruk. In de timelapse-video wordt de mens juist de illusie aangeboden waar wij mensen zo naar verlangen: dat het leven heel enerverend is. De 7 maanden sneeuw doen niet mee, en de muggen ook niet.. alsof die essentiële zaken van het leven aldaar niet bestaan! Je zou het vals spelen kunnen noemen. Maar aan de andere kant kun je de mens bewonderen om die eigenschap zich via vals te spelen illusies te scheppen die zijn leven zinvol maken. We noemen dat kunst.

Het is weer zover, of eigenlijk gisteren al: vanaf gisteren komt de zon niet meer op in het noordelijkste Finse plaatsje Nuorgam. De grens van de aanhoudende poolnacht verschuift dagelijks wat meer naar het zuiden, totdat het uiteindelijk de noordpoolcirkel bereikt. Vanaf die tijd wordt het weer lichter. Nog wat zuidelijker, waar ik woon, is het de komende maanden zo'n 5-7 uur per dag licht, van ongeveer 9 tot 3 uur, maar bij dat woordje licht moet je je niet teveel voorstellen in wat men hier de herfstwinter noemt. Het is de hele dag donker grijs en grauw, mistig, vochtig en druilerig. Zo donker dat je steeds denkt dat het bijna avond is. Als je überhaupt buiten komt tussen negen en drie. Veel mensen die een baan hebben gaan in het pikdonker naar hun werk, en gaan in het pikdonker weer terug naar huis en merken ertussendoor niet dat het licht is geweest.
Pas wanneer de permanente sneeuwdeken komt wordt het wat lichter en het leven wat aangenamer. En pas vanaf half januari komen er weer zonnige dagen.

Samuli Heimonen heeft inmiddels mijn woonkamer weer verfraaid. Afgelopen zomer had hij een tentoonstelling van zijn nieuwste schilderijen en toen dit grootse tafereel van 2 meter breed mij al van veraf begroette, had ik dezelfde reaktie als de Fin die op de foto ervan (in Samuli's Facebook) op z'n Fins reageert met: "Livenä tämä iski minuun kuin metrinen halko!", "Toen ik het schilderij in het echt zag was het alsof ik een dreun op m'n kop kreeg met een meterlang houtblok!" Voor de duidelijkheid: daar wordt dus mee bedoeld dat het heel indrukwekkend was en aan de grond nagelde. Ik kocht het diezelfde dag nog, maar moest er een half jaar op wachten omdat het eerst nog in twee tentoonstellingen moest hangen om door iedereen bewonderd te worden.

Zie ook: https://www.facebook.com/SamuliHeimonen ... =3&theater" onclick="window.open(this.href);return false;

Een schilderij met dubbele dramatiek. Een natuur die, hoewel bijzonder imposant, weinig kans op leven lijkt te schenken, terwijl daarbinnenin zich nog een levensdrama afspeelt: een bizon, met zijn 900 kilo symbool voor enorme kracht, staat voor een afgrond; als je goed kijkt zul je de reden voor het levensdrama opmerken: er is heel ver weg nog een andere bizon op te merken, maar tussen de twee bizons is een kloof die onmogelijk te overbruggen schijnt (klik erop om het beter te kunnen zien):

Terwijl ik staar op het doek moet ik aan een tekst van Nietzsche denken die ik ooit becommentarieerde.
Overigens ziet het schilderij er in de Finse winter zo uit wanneer ik het kunstlicht uitdoe:

Rereformed schreef:
Samuli Heimonen heeft inmiddels mijn woonkamer weer verfraaid.

Hij heeft een aardig oeuvre opgebouwd. Als ik online kijk is hij erg productief, heeft hij buiten Finland bekendheid?

PietV. schreef:

Rereformed schreef:
Samuli Heimonen heeft inmiddels mijn woonkamer weer verfraaid.

Hij heeft een aardig oeuvre opgebouwd. Als ik online kijk is hij erg productief, heeft hij buiten Finland bekendheid?

Inderdaad is hij vreselijk productief: https://www.samuliheimonen.com/teokset

Hij heeft nog geen noemenswaardige internationale bekendheid en toen ik er naar vroeg zei hij heel graag ergens in het buitenland een tentoonstelling te willen krijgen, maar dat het moeilijk is om te organiseren. Aan de andere kant heeft hij geen problemen om zijn schilderijen te verkopen. Ik ging daarom al in het eerste weekend dat de tentoonstelling geopend was er op zondag kijken. Een ander schilderij waar mijn vrouw in geïnteresseerd was was toen al verkocht!

Gisteren was het Onafhankelijkheidsdag in Finland. De 97ste.
Ik vier het altijd door naar een concert te gaan waar op die dag dan een programma wordt gespeeld van enkel Finse componisten. Ik hoorde gisteren de eerste uitvoering in Finland van een orkestwerk van Esa-Pekka Salonen dat op 10 september zijn première had in Zürich en nu in de wereld voor de vijfde maal gespeeld werd. Voor lezers die de naam niet kennen, Salonen is de beroemde Finse dirigent die ooit als jongeman benoemd werd tot dirigent van de Los Angeles Philharmonic. Toen hij daar arriveerde en de concièrge in uniform de deur opendeed keek die naar de gymschoenen van Salonen en vroeg hij hem wat hij hier te zoeken heeft.
Salonen heeft zich de laatste jaren meer en meer met componeren beziggehouden en toen ik gisteren dit nieuwe orkestwerk live aanhoorde was ik er zeker van dat hij tot de allergrootste nu levende componisten van kunstmuziek behoort. Zelden of eigenlijk nooit bracht een modern muziekstuk mij zo in vervoering als dit stuk: Karawane . Voor Finnen is zoiets indrukwekkends uit eigen land altijd heel belangrijk. Een land met 5½ miljoen inwoners produceert een Esa-Pekka Salonen. Van groot belang in deze zaak is ook altijd dat je weet dat Zweden zoiets nooit zal evenaren. OK, zij hebben hun Abba, maar dat is coca-cola vergelijken met Nero rode wijn uit Copertino. Vergelijking van de kerstbomen van Stockholm en het Finse Tampere doet je alles begrijpen wat er verschilt tussen Zweden en Finland. De Zweedse is kunstmatig opgebouwd uit drie bomen, geheel overeenkomstig Amerikaanse instructies, de Finse is puur natuur. Toegegeven, de inwoners van Turku (Turkulaiset) hebben hartelijk gelachen om het gedrocht dat de inwoners van Tampere (Tamperelaiset) kerstboom noemen, maar dat is nu eenmaal de taak van Turku wanneer het om Tampere gaat. De Tamperelaiset hebben hun eigen grapjes over de stad Turku waarmee ze op hun beurt genadeloos met de zweep over de rug van de Turkulaiset gaan.

De uitvoering vond plaats in het buitengewoon interessant ontworpen nieuwe Musiikkitalo in Helsinki. Ik zat achter het orkest en kon de dirigent nu eens een keer van voren bekijken. Het koor zat links vlak naast me. Het muziekstuk te betitelen als Fins zou moeilijk zijn. Het beeldt de moderne mondiale wereld uit. Het werd besteld door het orkest van Zürich en Salonen haalde daarom zijn inspiratie uit een gedicht van Hugo Ball. Hij haalde deze kunst-anarchist uit de diepste vergetelheid, of misschien vuilnisbak, tevoorschijn en heeft hem nu vereeuwigd en (nog erger) salonfähig gemaakt. Het muziekstuk heeft een meeslepende mystiek dat tot een transachtige vervoering voert, met een ongelooflijke, duizelingwekkende climax op het eind. De ingrediënten daarvoor haalde Salonen uit de rituele muziek (Ramayana Monkey Chant) van Bali. Het was de eerste keer in mijn leven dat ik iemand een marimba met twee strijkstokken zag bespelen.

Salonen staat met Mika Waltari bovenaan mijn lijst van meest favoriete Finnen. Maar er zijn er drie die daar in Finland nog bovenuit steken. Ze zijn gecanoniseerd als 'eigenlijk niet tot het mensdom behorend'. Pas op dat je dat niet interpreteert als 'dus goddelijk', want daar moet een Fin niets van hebben. Een Fin die naast z'n schoenen gaat lopen heeft alles verloren en alle goden zijn tenslotte overrated.
Eigenlijk zou ik die drie namen niet hoeven geven. Men behoort ze te weten met dezelfde vanzelfsprekendheid van bekend zijn met de namen Boeddha, Jezus en Mohammed.

Gelukkig kende ik alle drie namen toen ik voor het eerst in Finland op bezoek was in 1977. Sibelius' Finlandia had ik net aangehoord in een houten schuur die men in Utrecht Tivoli noemde, Kekkonen was net op bezoek geweest bij koningin Juliana en kwam in het nieuws omdat hij met scheren een kleine wond had gekregen die maar niet ophield te bloeden (hij leed aan een bepaalde bloedafwijking), en mijn vader, die alles las wat er over WO2 maar te lezen viel, gaf me voor de bootreis naar Finland op de valreep nog een Reader's Digest verhaal mee over "Wat Finland aan Maarschalk Mannerheim te danken heeft", zodat ik goed ten Fins ijs beslagen daar arriveerde, toevallig op Onafhankelijksdag. Voor mij heeft die dag daarom een hoogstpersoonlijke betekenis. Over drie jaar viert Finland zijn honderdjarig bestaan, en heb ik daaraan voor 40% meegedaan. Een krachttoer waar een allochtoon trots op kan wezen.