In vroegere niet eens zo lang geleden tijden tussen de 40 en 50 jaar en tegenwoordig steeds vaker tussen de 50 en 60 jaar.
Deze evolutie is betrekkelijk snel gegaan.
Te begrijpen is een leven zolang, als het opgroeien van een jongste kind.
Maar waarom daarna nog een generatie?
Het oma-effect: hoe oma’s essentieel zijn voor het overleven van het menselijk ras
Voor deze moderne tijd met minder kinderen.Als onderdeel van haar onderzoek reisde Dr. Hawkes naar Tanzania om het leven van de inheemse Hadza bevolking te observeren. De Hadza leiden een traditionele jager-verzamelaar levensstijl, net als onze voorouders van duizenden jaren geleden. Dr. Hawkes zag dat de gezondheid van jonge Hadza-kinderen gecorreleerd was met de inspanningen van hun moeders om voedsel te zoeken – behalve wanneer de moeder een kind verzorgde. In dat geval was de gezondheid van het kind niet gecorreleerd met het succes van de moeder, maar met het succes dat de oma had om voedsel te vinden. Met andere woorden, het waren de inspanningen van de oma die de gezondheid van het gezin als geheel waarborgden.
Dr. Hawkes observeerde een soortgelijk fenomeen bij andere jager-verzamelaarsstammen en ontwikkelde wat zij de “oma-hypothese” noemde: de theorie dat oma’s essentieel zijn voor het voortbestaan van de soort omdat zij het mogelijk maken voor moeders om te zorgen voor meer kinderen die met relatief korte tussenpozen worden geboren. Grootmoeders die langer leefden waren in staat om hun dochters te helpen meer kinderen op te voeden, en daarom werden vrouwen die de menopauze gehad hadden door natuurlijke selectie heel gewoon onder de mensen.
We hebben onze oma’s misschien niet nodig om bessen te gaan zoeken in het bos voor onze peuters, maar als oma binnenkomt om de peuter mee te nemen voor een ijsje op de speelplaats zodat zijn moeder en de nieuwe baby een dutje kunnen doen – is dat het equivalent in de moderne tijd.
Ik zelf heb vaak gedacht dat het zo zonde is voor de jonge gezonde vrouw met veel energie om thuis te zitten om het betrekkelijk eenvoudige en lichte werk te doen, wat hoort bij het thuiszitten vanwege één of twee jonge kinderen.
Dat oma's (en opa's) met veel meer tijd en ervaring, maar met mindere lichamelijke conditie dat vaak gemakkelijk en vaak willen en/of kunnen overnemen of minstens in deeltijd.
Niet structureel in onze moderne maatschappij, waar oma's ook nog aan een eigen carrière zouden kunnen werken.
Maar in de praktijk wel heel vaak de zorg voor een kleinkinderen een paar dagdelen overnemen.
Daar waar dat normaal is in andere samenlevingen, waar de jonge moeders meedoen aan het arbeidsproces, zolang ze jong en sterk zijn tot het materieel onderhouden van de familie en de oma's voor de kinderen zorgen.
Er lijkt in het Westen een grote verschuiving te hebben plaatsgehad, maar dan vooral naar het inhuren van externe vakmensen voor de oppas van de kinderen.
Dit heel wisselend en plaatselijk verschillend.
Waar en hoe zal dit zich ontwikkelen in de toekomst?
Dit sociaal maatschappelijk gezien, maar ook belangrijk, economisch gezien.
En natuurlijk is het in onze maatschappij als "not done" gezien, alleen aan de oma's te denken.
Ten eerste zal het gaan om grootouders, die hun handen relatief vrij hebben en zichzelf graag in de rol zien van mede opvoeder.
Maar ook speelt de emancipatie, in de moderne tijden mogelijk geworden, hierin ook een grote rol.
En natuurlijk vooral hoe de eigenlijke ouders hier verder over denken.
Het is allemaal wat ingewikkelder, als er keuze is.
Evolutionair gezien moet ik ook sterk denken aan de olifanten tantes, die mede zorg dragen voor de lang jong blijvende kinderen.
Bij kuddedieren in het algemeen is er een grote taak en ook verantwoordelijkheid weggelegd voor de hele gemeenschap,maar speciaal daar waar de jongen er lang over doen zelf volwassen te worden.
