Worden moslims orthodoxer of juist minder orthodox? En waar worden ze dat?
Dit is in dit kader een hoopgevend artikel uit de Groene Amsterdammer van Rob Vreeken op 27 oktober 2021 :
De koran is mensenwerk
Daaruit :
Hoewel de meeste mensen nog in God zeggen te geloven, trekken met name jongeren zich steeds minder aan van de godsdienstige regels, praktijken en voorschriften. De islam is op de terugtocht, zowel in het dagelijks leven als in de hoofden van de burgers. Wat Atatürk nooit echt lukte – de Turkse samenleving seculier maken – lijkt onder president Erdogan vanzelf te gebeuren, al diens pogingen Turkije islamitischer te maken ten spijt.
Sinds 2014 heeft het land een atheïstenvereniging, Ateizm Dernegi, de enige in het Midden-Oosten. 'De islam is in gevaar', waarschuwde de radicaal-rechtse krant Yeni Akit na de oprichting. 'Word wakker, moslims!' kopte Milli Gazete.
De islamisten hebben reden genoeg tot zorg, want meer nog dan het atheïsme is een breder fenomeen bezig hun positie te ondergraven: het deïsme. Steeds meer – vooral jonge – Turken geloven nog wel in een God, maar laten zich niet langer door de religie voorschrijven hoe te leven. God heeft de wereld geschapen, sindsdien moet de mens het zelf maar uitzoeken.
Alle jonge alevieten, de minderheid waar Pali zelf uit voortkomt, zijn volgens hem deïst. Het is een levenshouding die sowieso al goed aansluit bij het alevitisme, in veel opzichten meer een cultuur dan een religie. 'In mijn omgeving is iedereen deïst', zegt Pali. 'Veel mensen zijn in de praktijk helemaal niet religieus meer. Geen moskee, geen koran, niet bidden. Daarom ziet de regering-Erdogan deïsme als een groter gevaar dan het atheïsme. Atheïsme is veel kleiner.'
Minder anekdotisch pakt socioloog Volkan Ertit het aan. Uitgangspunt van zijn werk, de afgelopen dertien jaar, was dat de Turkse samenleving steeds minder gelovig en meer seculier wordt. Tal van onderzoeken – ook van anderen – bevestigen dat godsdienst in het leven van de Turkse burgers gestaag een minder bepalende rol speelt.
Moslims in Turkije zijn aanzienlijk gematigder dan die in andere islamitische landen. Het aantal aanhangers van de sharia is er veel lager, zo bleek in 2013 uit onderzoek van Pew Research. In Turkije vond twaalf procent dat de sharia officieel wet moet worden. De percentages elders: 83 procent in Marokko, 74 in Egypte, 84 in Pakistan, 71 in Jordanië, 72 in Indonesië en 99 in Afghanistan. Bovendien is onder de Turkse aanhangers van de sharia het aantal voorstanders van een strenge sharia (steniging, doodstraf voor afvalligen) veel lager dan elders in de moslimwereld.