Discriminatie en vooroordelen, praktijk en theorie.
Geplaatst: 05 sep 2023 06:34
Discriminatie betekent letterlijk: onderscheid maken, maar wordt tegenwoordig vooral gebruikt voor onderscheid maken op – meestal – irrelevante groepskenmerken in plaats van op relevante kenmerken van de persoon die op deze manier wordt onderscheiden. Discriminatie wordt – als het om erfelijke uiterlijkheden gaat doorgaans Racisme genoemd.
Discriminatie berust veelal op vooroordelen. Men heeft vaak een karikaturale idee van een groep. Als die erfelijke uiterlijke kenmerken heeft dan valt dat óók onder racisme. Het afbeelden in beeld of in taal van al dan niet fictieve personen die tot zo’n grOep behoort óók. Voorbeelden zijn: Zwarte Piet, Jimmy (het zwarte vriendje van George) en de “domme” afrikanen in “Kuifje in Afrika”. Ze werden door de generatie die er mee opgroeide – ook door mij – niet als zodanig ervaren, maar achteraf was het wel degelijk kwetsend voor de betrokken individuen.
Van bijzonder belang zijn de rassentheorieën die vooral in de 18e en 19e eeuw opgeld deden. Maar ook daarna bleven ze opduiken. De laatste publicatie die in Wikipedia wordt genoemd is uit 2012, en werd pas in 2020 door Elsevier ingetrokken. Onze kennis over deze theorie omvat uitsluitend die welke het blanke en daarbinnen vooral het veronderstelde Noord-Europese (“Boreale”) ras, superieur werd geacht.
Ik betwijfel of er elders in de wereld geen soortgelijke ideeën waren die de plaatselijk etnische machthebbers bovenaan de lijst plaatsen. Maar als er theorieën waren die niet-blanken bovenaan de hiërarchie hadden staan, dan zijn daarover geen publicaties bekend. Dit komt deels omdat er buiten Europa en Amerika minder boeken werden gedrukt, en die er waren werden door westerse intellectuelen minderwaardig geacht. Dat vooroordeel noemen we cultureel chauvinisme, en de slachtoffers van de betreffende discriminatie zijn meestal kunstenaars en intellectuelen buiten de cirkel der Europeanen en hun afstammelingen. Maar berucht is het Indische kastenstelsel. De kaste waartoe men behoort erft men van de ouders, en hoewel er in principe geen uiterlijke kenmerken aan gekoppeld zijn, had de hoogste kaste (die niet in de hete zon hoefde te zweten) meestal een blankere huid.
Behalve Discriminatie op erfelijke uiterlijkheden en cultuurchauvinisme, is er ook Discriminatie op niet uiterlijke (maar deels erfelijke) kenmerken, zoals namen, haardracht en klederdracht. Sommigen noemen ook dat Racisme, maar dat lijkt mij slechts tot verwarring te leiden. Vele godsdiensten discrimineren op grond van het hebben van geen of van een afwijkende godsdienst. En velen discrimineren mensen om hun seksuele voorkeur of hun identiteit. Tenslotte is er een vorm van discriminatie die vrijwel overal bestaat en dat is discriminatie op nationaliteit. Ze wordt echter wel flink beperkt binnen de Europese gemeenschap, in zoverre dat allen die de nationaliteit hebben van lid-landen zo gelijk mogelijk worden behandeld. Ook bij deze vormen van groepsonderscheid, spelen onjuiste vooroordelen een vaak grote rol.
Men is zich in principe niet van zijn vooroordelen bewust, en als gevolg daarvan vaak ook niet van het feit dat men op onjuiste gronden discrimineert. Maar wie discrimineert op grond van erfelijke uiterlijkheden, beseft dat meestal wel, en kan daarom – net als de aanhangers van racistische theorieën racist worden genoemd.
Discriminatie en vooroordelen berusten vrijwel altijd op angst voor het minder bekende en op een verdeling van de mensen die men ontmoet in een in-groep (wij) en een uit-groep (zij). Dit is een van nature veel voorkomende menselijke neiging, welke alleen kan worden overwonnen door meer kennis van de betreffende mensen. Als men elkaar goed leert kennen, dan verdwijnt meestal de angst, en hoort de groep waar deze nieuwe kennis deel van uitmaakt vervolgens ook bij “wij”.
Het feit dat China en Japan, geen officieel racisme kennen, wordt waarschijnlijk veroorzaakt, door de assimilatie-politiek die deze culturen kenmerkt. “Anderen” werden – vaak gedwongen – geassimileerd, waarna ze tot de in-groep behoorden. Die assimilatie kan men ook als een vorm van discriminatie beschouwen. Het is echter nooit Racisme. (Racisme wil juist assimilatie voorkomen). Deels is het wel cultureel chauvinisme. Dat wil niet zeggen dat er geen racistische Chinezen en Japanners zijn. In tegendeel!
Tenslotte zijn er gevolgen van de manier waarop we onze samenleving inrichten, die – zonder dat men een persoon van bewuste discriminatie kan beschuldigen - bepaalde groepen onevenredig treffen. Denk aan een pontificale trap, waar je niet met een rolstoel op kunt komen, medicijnen uitgetest op een genetische andere groep (vaak blanke jongemannen), algoritmes die eveneens slecht overweg kunnen met andere groepen en bovendien vaak getraind worden m.b.v. mensen met allerlei vooroordelen. Met name gezichtsherkenning werkt vrij beroerd bij gezichten die weinig licht reflecteren. Dit is wat men systematische discriminatie noemt, en als het geschiedt op grond van erfelijke uiterlijkheden systematisch racisme. Er zijn ongetwijfeld vormen van systematische discriminatie, waarvan vrijwel niemand zich bewust is.
Ik besef dat ik niet volledig en compleet ben, maar mocht ik iets belangrijks over het hoofd hebben gezien, dan kunnen jullie dat ongetwijfeld aanvullen. en mocht ik iets geschreven hebben dat onjuist is, laat het mij meteen weten (liefst per PB) dan kan ik het aanpassen.
Discriminatie berust veelal op vooroordelen. Men heeft vaak een karikaturale idee van een groep. Als die erfelijke uiterlijke kenmerken heeft dan valt dat óók onder racisme. Het afbeelden in beeld of in taal van al dan niet fictieve personen die tot zo’n grOep behoort óók. Voorbeelden zijn: Zwarte Piet, Jimmy (het zwarte vriendje van George) en de “domme” afrikanen in “Kuifje in Afrika”. Ze werden door de generatie die er mee opgroeide – ook door mij – niet als zodanig ervaren, maar achteraf was het wel degelijk kwetsend voor de betrokken individuen.
Van bijzonder belang zijn de rassentheorieën die vooral in de 18e en 19e eeuw opgeld deden. Maar ook daarna bleven ze opduiken. De laatste publicatie die in Wikipedia wordt genoemd is uit 2012, en werd pas in 2020 door Elsevier ingetrokken. Onze kennis over deze theorie omvat uitsluitend die welke het blanke en daarbinnen vooral het veronderstelde Noord-Europese (“Boreale”) ras, superieur werd geacht.
Ik betwijfel of er elders in de wereld geen soortgelijke ideeën waren die de plaatselijk etnische machthebbers bovenaan de lijst plaatsen. Maar als er theorieën waren die niet-blanken bovenaan de hiërarchie hadden staan, dan zijn daarover geen publicaties bekend. Dit komt deels omdat er buiten Europa en Amerika minder boeken werden gedrukt, en die er waren werden door westerse intellectuelen minderwaardig geacht. Dat vooroordeel noemen we cultureel chauvinisme, en de slachtoffers van de betreffende discriminatie zijn meestal kunstenaars en intellectuelen buiten de cirkel der Europeanen en hun afstammelingen. Maar berucht is het Indische kastenstelsel. De kaste waartoe men behoort erft men van de ouders, en hoewel er in principe geen uiterlijke kenmerken aan gekoppeld zijn, had de hoogste kaste (die niet in de hete zon hoefde te zweten) meestal een blankere huid.
Behalve Discriminatie op erfelijke uiterlijkheden en cultuurchauvinisme, is er ook Discriminatie op niet uiterlijke (maar deels erfelijke) kenmerken, zoals namen, haardracht en klederdracht. Sommigen noemen ook dat Racisme, maar dat lijkt mij slechts tot verwarring te leiden. Vele godsdiensten discrimineren op grond van het hebben van geen of van een afwijkende godsdienst. En velen discrimineren mensen om hun seksuele voorkeur of hun identiteit. Tenslotte is er een vorm van discriminatie die vrijwel overal bestaat en dat is discriminatie op nationaliteit. Ze wordt echter wel flink beperkt binnen de Europese gemeenschap, in zoverre dat allen die de nationaliteit hebben van lid-landen zo gelijk mogelijk worden behandeld. Ook bij deze vormen van groepsonderscheid, spelen onjuiste vooroordelen een vaak grote rol.
Men is zich in principe niet van zijn vooroordelen bewust, en als gevolg daarvan vaak ook niet van het feit dat men op onjuiste gronden discrimineert. Maar wie discrimineert op grond van erfelijke uiterlijkheden, beseft dat meestal wel, en kan daarom – net als de aanhangers van racistische theorieën racist worden genoemd.
Discriminatie en vooroordelen berusten vrijwel altijd op angst voor het minder bekende en op een verdeling van de mensen die men ontmoet in een in-groep (wij) en een uit-groep (zij). Dit is een van nature veel voorkomende menselijke neiging, welke alleen kan worden overwonnen door meer kennis van de betreffende mensen. Als men elkaar goed leert kennen, dan verdwijnt meestal de angst, en hoort de groep waar deze nieuwe kennis deel van uitmaakt vervolgens ook bij “wij”.
Het feit dat China en Japan, geen officieel racisme kennen, wordt waarschijnlijk veroorzaakt, door de assimilatie-politiek die deze culturen kenmerkt. “Anderen” werden – vaak gedwongen – geassimileerd, waarna ze tot de in-groep behoorden. Die assimilatie kan men ook als een vorm van discriminatie beschouwen. Het is echter nooit Racisme. (Racisme wil juist assimilatie voorkomen). Deels is het wel cultureel chauvinisme. Dat wil niet zeggen dat er geen racistische Chinezen en Japanners zijn. In tegendeel!
Tenslotte zijn er gevolgen van de manier waarop we onze samenleving inrichten, die – zonder dat men een persoon van bewuste discriminatie kan beschuldigen - bepaalde groepen onevenredig treffen. Denk aan een pontificale trap, waar je niet met een rolstoel op kunt komen, medicijnen uitgetest op een genetische andere groep (vaak blanke jongemannen), algoritmes die eveneens slecht overweg kunnen met andere groepen en bovendien vaak getraind worden m.b.v. mensen met allerlei vooroordelen. Met name gezichtsherkenning werkt vrij beroerd bij gezichten die weinig licht reflecteren. Dit is wat men systematische discriminatie noemt, en als het geschiedt op grond van erfelijke uiterlijkheden systematisch racisme. Er zijn ongetwijfeld vormen van systematische discriminatie, waarvan vrijwel niemand zich bewust is.
Ik besef dat ik niet volledig en compleet ben, maar mocht ik iets belangrijks over het hoofd hebben gezien, dan kunnen jullie dat ongetwijfeld aanvullen. en mocht ik iets geschreven hebben dat onjuist is, laat het mij meteen weten (liefst per PB) dan kan ik het aanpassen.
