Finse gedachten

[Rereformed]

Het Wycliffe Centre was eigenlijk net een dating-bureau. Overal werden paren gevormd. Een exotisch Braziliaans meisje raakte bevriend met Jeremy, een Engelsman. Ze kregen later problemen omdat het meisje niet naar Engeland zou kunnen emigreren voordat ze het geld dat haar opleiding had gekost aan de Braziliaanse staat terugbetaalde. Een andere Engelsman, Ian, raakte bevriend met een Nederlands meisje, maar een paar weken later ruilde hij haar om voor een Noors meisje (later werd hij niet geaccepteerd bij de Wycliffe-organisatie: "Je mist volwassenheid").
De zaak tussen Satu en mij trok de aandacht vanwege de snelheid. Satu zei tegen haar Nederlandse kamergenote dat ik tegen haar tijdens de eerste ontmoeting "Ik houd van jou" had gezegd. "Dat kan helemaal niet bij de eerste ontmoeting!" had het meisje gezegd.
Elke dag werd ik vroeg wakker en wachtte ik ongeduldig op Satu in de hal van de eetzaal zodat ik met haar kon ontbijten. Anderen noemden me al snel "the faithful waiter". Ik verspilde geen moment meer zonder haar, voor zover dat maar mogelijk was. Helaas was er overstelpend veel om te studeren en altijd huiswerk. Alleen "cocoa time", negen uur 's avonds, betekende eindelijk vrije tijd. Maar 's avonds om elf uur moest alles stil zijn. We vonden stille plekjes waar we stiekem langer bleven, om uiteindelijk heel laat en heel stil naar onze slaapkamer te sluipen. En wonder boven wonder voelde ik me de volgende dag nooit moe.
Satu genoot van mijn toewijding, maar ze gaf zich niet zomaar over. Ze was naar eigen zeggen "een harde noot om te kraken". Ze geloofde niet echt in geluk of sprookjes en zei dat het erg lang zou duren voordat ze zich aan de liefde overgeeft. Het was mij om het even. Ik was smoorverliefd op haar. Wanneer ik haar kuste maakten haar grote ogen diepe indruk op me. Er bestond geen twijfel over dat zij mijn sprookjesprinses was.

[Rereformed]

Op een dag kreeg ik een brief uit Frankrijk waarin stond dat ik was toegelaten tot de theologische opleiding aan de Faculté Libre de Théologie Evangélique in Vaux-sur-Seine. Ik voelde me meteen erg ongemakkelijk omdat ik ineens moest nadenken over hoe ik mijn relatie met Satu in de toekomst zou kunnen voortzetten. Er waren dus twee opties: Satu zou nog een jaar studeren, daarna afgestudeerd zijn en ook naar Frankrijk kunnen komen. Maar wat zou zij daar kunnen doen? Het alternatief was dat ik vijf jaar in Frankrijk studeer, zij in Finland blijft en we pas na die vijf jaar zouden gaan trouwen. Ja, dat laatste zou ik ook best kunnen, dacht ik. Satu was veel realistischer en zei dat het nu hoog tijd was om de feiten onder ogen te zien. Dit verhaaltje van ons was erg leuk maar totaal onmogelijk en nu al duidelijk gedoemd om te mislukken.
Ik werd erg somber omdat ik me realiseerde dat ik soms ook in de echte wereld, oftewel harde wereld van de feiten, moet leven. Toch wilde ik Satu niet opgeven. Zij was mijn serieuze liefde. Ik was er absoluut zeker van. "Als we gaan trouwen ben ik bereid om alles op te geven en naar Finland te komen. Ik neem de verantwoordelijk van deze beslissing wel op mijn schouders", zei ik haar, zonder ook maar enig idee te hebben van de onvoorstelbare draagwijdte van mijn woorden.

Na twee en een halve week daten, midden augustus, was er een kleine pauze, genaamd 'long weekend', waarin we een paar dagen helemaal vrij hadden. We hadden ruim van tevoren een reis naar Londen gepland. Ik stelde voor om ons meteen te verloven en de ringen in Londen te kopen. Satu twijfelde en zei dat ze geen geld heeft. Dat had ik ook niet, en alweer kreeg ik de les dat men in het leven rekening moet houden met feiten. Satu zei dat ze een brief had verstuurd naar haar broer Pentti, die taxichauffeur was in Helsinki en een goed hart had. Als het geld kwam, en op tijd, zouden we ons verloven.
De twintig pond arriveerde twee dagen voor het lange weekend en ik voelde me heel gelukkig. Satu zag het als een teken dat de verloving door de hemel goedgekeurd was.
We gingen naar Londen en hadden daar een geweldige tijd. We kochten twee ringen op Trafalgar Square. Satu wilde dat haar man dezelfde smalle ring had als de hare, en de Engelse verkoper was zeer verrast, omdat Engeland zo'n mannenland is dat de ring van een man minstens twee keer zo breed moet zijn als die van een vrouw. Voor mij was het weer om het even, als de datum er maar op gegraveerd werd: 13.08.1977

We vonden een kamer voor de nacht in het charmante Kensington. Het kostte tien of veertien pond, herinner ik me, verschrikkelijk veel. Maar dat was het wel waard, want voor het eerst in mijn leven zou ik de nacht doorbrengen met een vrouw. Ik was erg nerveus en hoopte op iets spannends. Satu was echter helemaal uitgeput, en kreeg al snel een hevige migraineaanval. Ze ging naar de badkamer beneden om een ​​bad en afwisselend koude en hete douche te nemen, iets wat zou kunnen helpen, maar werd steeds zieker. Ze kon uiteindelijk de trap niet meer op en ik moest haar naar onze kamer dragen en op bed leggen. Daar sliepen we dan voor het eerst met elkaar, maar zij was zo doodziek dat ze geen woord kon uitspreken. Later in mijn leven maakte ikzelf ook kennis met deze steeds terugkomende migraineaanvallen die je volkomen uitschakelen.

Een week later kwamen onze ringen met de post aan en we hadden een geweldige tijd in het bos om onze verloving te vieren. Tijdens de maaltijd merkten sommige mensen de glimmende ringen aan onze vingers op, en waren verbaasd, zo niet ronduit geschokt: Good heavens! Hoe...na twee weken! Zo snel! De volgende dag organiseerden enkele Finse vrienden een klein feestje voor ons. Ik was erg verlegen om zo in het middelpunt van de belangstelling te staan. Satu was ook van nature verlegen en teruggetrokken. Aan de andere kant had zij het vreemde vermogen om plotseling, en alleen in het gezelschap van bepaalde mensen waarbij ze zich op haar gemak voelde, uit haar schulp te kruipen en heel extrovert te zijn en veel humor te cultiveren en daardoor een heel ander persoon te worden. Ik kwam er ook al snel achter dat ik heel voorzichtig moest zijn omdat mijn humor haar soms pijn deed en ze snel beledigd raakte. Er waren ook veel dingen waarover Satu wilde zwijgen en waarover ze ook na aandringen weigerde te praten. Het ging vaak gepaard met tranen. Maar tranen zien ontroert me altijd het meest in mijn leven. Het maakte me nog verliefder.

De zomer van 1977 was een van de mooiste momenten in mijn leven en legde een stempel op de hele rest van mijn leven. De liefde die ik had ervaren vervulde mijn hele wereld.
Satu kwam op een ​​keer stiekem luisteren toen ik dacht weer alleen piano (Chopin) te spelen in the chapel. Toen ik haar eindelijk zag, zat ze te huilen en zei ze dat ze er altijd van had gedroomd om een vriend te krijgen die teder was en muziek kon spelen.

Twee weken voor het einde van de cursus moest Satu al vertrekken naar Finland, om haar studie in Joensuu, een stad ergens vlak bij de Russische grens, voort te zetten. We kenden elkaar een kleine vijf weken. Ik zwoer trouw aan haar. Het moment van haar vertrek op de eerste ochtend van september was verschrikkelijk. Ik zat maar met betraande ogen en vertrok midden op de dag naar mijn kamer. Ik kon niet meer studeren.

Vanaf dat moment begon onze correspondentie. Elke dag tot het volgende jaar eind mei schreven we brieven aan elkaar.

[HierEnNu]

Ademloos gelezen. Satu, het Sprookje.

Toeval bestaat niet? Het eerste huisdier van mijn zoontje heette ook Satu, of eigenlijk Asatu. De A hadden we toegevoegd omdat we met haar wilden gaan fokken en de volgende generatie kreeg dan als eerste letter B, daarna C, etc. Ik hield heel veel van ons Satu, vooral omdat ik veel aan haar heb gehad bij de opvoeding van mijn zoon. Van fokken is het nooit gekomen, want de omstandigheden rondom de beperkingen van mijn zoon slokten bergen energie en tijd.

We hadden haar Satu genoemd, omdat zij de eerste was, Satu is namelijk Maleis voor eerste.
Jouw Satu [=Sprookje toch?] was ook jouw eerste ... toeval! Maar toeval bestaat niet!

Jouw 'The lonely road' vind ik ontroerend mooi en mede door projectie mijnerzijds natte oogjes veroorzakend. Onze Boebes, bijnaam voor poes BlackNose die op mijn schoot ligt, is zichtbaar blij met die traantjes en likt met veel genoegen die zilte pareltjes naar binnen. Heel aangenaam gevoel voor mij, dat schuurpapieren tongetje van haar waarmee ze mijn kraaienpootjes een scrubbeurt geeft. Tevens inspireert jouw 'The lonely road' tot overdenkingen betreffende 'existentiële eenzaamheid'.

Wat vind jij 'Meester Rereformed'? Zal ik dat onderwerp aangrijpen als mogelijkheid om mijzelf verder te 'trainen' in 'Leren discussiëren' of zal ik riskeren om eerst mijn bevindingen/onderzoek ten aanzien van ons dispuut aangaande de Maidan-revolutie als discussiestuk te verwoorden en daarmee eindelijk[!] mijn stellingname te verdedigen?

Ik ben heel benieuwd hoe jullie 'love story' verder verliep!

[Rereformed]

Ademloos gelezen. Satu, het Sprookje.

Ik heb haar om privacyredenen een andere naam gegeven, een naam die aangeeft wat ze voor mij betekende, en dacht dat dat door niemand ontdekt wordt. Maar je verrast me telkens.

We hadden haar Satu genoemd, omdat zij de eerste was, Satu is namelijk Maleis voor eerste.
Jouw Satu [=Sprookje toch?] was ook jouw eerste ... toeval! Maar toeval bestaat niet!

Tsja, soms denk ik ook dat toeval niet bestaat. Maar op andere tijden gooi ik dat denkbeeld weer naast de kant van de weg. Het leven blijft een raadsel.

Jouw 'The lonely road' vind ik ontroerend mooi en mede door projectie mijnerzijds natte oogjes veroorzakend. Onze Boebes, bijnaam voor poes BlackNose die op mijn schoot ligt, is zichtbaar blij met die traantjes en likt met veel genoegen die zilte pareltjes naar binnen. Heel aangenaam gevoel voor mij, dat schuurpapieren tongetje van haar waarmee ze mijn kraaienpootjes een scrubbeurt geeft. Tevens inspireert jouw 'The lonely road' tot overdenkingen betreffende 'existentiële eenzaamheid'.

Dat laatste heeft mijn hele leven centraal gestaan. Existentiële eenzaamheid...ik krijg er nu tranen van. Ik voel me niet ongelukkig, maar wanneer ik de allerdiepste bodem aanboor stuit ik altijd hierop.

Wat vind jij 'Meester Rereformed'? Zal ik dat onderwerp aangrijpen als mogelijkheid om mijzelf verder te 'trainen' in 'Leren discussiëren' of zal ik riskeren om eerst mijn bevindingen/onderzoek ten aanzien van ons dispuut aangaande de Maidan-revolutie als discussiestuk te verwoorden en daarmee eindelijk[!] mijn stellingname te verdedigen?

Ik vond je inkijkje in je persoonlijke leven heel boeiend. Hoop nog meer daarvan te horen. Liever over "existentiële eenzaamheid" dan de Maidan-revolutie.
Je vraag is overigens overbodig. Dat verhaal "bijna van school getrapt" laat tenslotte goed zien dat je je niet laat ringeloren door een schoolmeester!

Ik ben heel benieuwd hoe jullie 'love story' verder verliep!

Och heden. Moet ik weer verder.
Overigens niet zoveel werk. Ik heb die herinneringen ooit in 1996 in het Fins opgeschreven en vertaal ze nu in het Nederlands. Maar een waarschuwing is wel op zijn plaats: er komt nauwelijks een eind aan.

[Rereformed]

Deze gedachten schreef ik op in het voorjaar van 1996:

In het jaar 1977 maakte mijn leven een gigantische verandering door. Ongetwijfeld ervaart elke smoorverliefde jongere dit; maar in mijn geval leken de dingen gewoon zo verschrikkelijk ingewikkeld. Om mee te beginnen had ik nog steeds geen idee wat er van me zou moeten worden. Ik studeerde een beetje vaag en met tegenzin Grieks en Latijn omdat ik had besloten dat ik theologie wilde studeren. Theologie vond ik reuze interessant. Maar hoe zou ik daarmee straks mijn brood verdienen? Dat was een vraag die ik altijd zo vlug mogelijk weg wilde duwen. Toen ik me er een keer toe dwong om het te overdenken, had ik vreselijke twijfels. Ik een dominee? Een preker op een kansel? Onmogelijk. Aan de andere kant hield ik bijbellessen voor jongeren bij mij thuis. Er kwamen er nota bene steeds meer, wel een stuk of twintig iedere vrijdagavond. Ik had al vele jaren de bijbel, theologie, geschiedenis en filosofie gestudeerd. Ik kon heel goed dingen uitleggen, ik wist alle juiste antwoorden, ik kon scherp argumenteren. Dat is trouwens een kenmerk van vele Nederlanders; koningin Beatrix hield ooit een toespraak in de VS, waar ze gekscherend zei dat alle Nederlanders of predikanten of leraren met opgestoken vingertje zijn! Ze vergat te zeggen dat Nederlanders in werkelijkheid alleen zo zijn in hun vrije tijd; om een ​​zeer brede levensstandaard te behouden zijn ze altijd meesterlijke en gewiekste handelaars geweest. Hoewel dat laatste mij nooit lukt, maar ja, ik ben dan ook uit Nederland weggegaan. Wanneer ik andere jonge mensen lesgaf, voelde ik me een mentaal volwassen en een evenwichtig persoon. Hoewel ik tezelfdertijd voelde dat het maar de schijn was die ik ophield. Ook schreef ik vlot artikelen voor zowel de schoolkrant als het contactblad van de koffiebar en ik genoot ervan de taal heel goed te beheersen. Maar dominee? Nee, net zo onmogelijk als concertpianist. Ik was bang om voor een publiek te komen en alleen in het middelpunt van de belangstelling te staan.

Bijbelvertaalwerk bood in mei onverwachts een heel aantrekkelijk alternatief: ik wist dat ik ook talent had voor vreemde talen, ik had een afkeer voor een grijs, geroutineerd leven en altijd maar in dezelfde kringetjes ronddraaien. Ik was erg avontuurlijk en zou zo maar graag naar het Amazone-regenwoud gaan als men me erheen zou willen sturen. Ik zou dit alles doen in de geest van een kinderlijk en dwaas enthousiasme van een jongere, zonder enige voorzichtigheid of nadenken over de hindernissen en allerlei praktische zaken. Tegelijkertijd leek het een heel diep gevoel te bevredigen dat sindsdien mijn metgezel is geweest, namelijk dat ik iets waardevols in het leven wil doen, iets blijvends, iets wat 'eeuwigheidswaarde' heeft, zodat mijn leven zin zou hebben, dat het niet tevergeefs zou zijn. Soms kwam het bij me op dat dat idee gebaseerd was op ijdelheid, misplaatste trots. Niet kunnen leven met de gedachte maar heel gewoon te zijn, net zoals ieder ander. Maar me liever zien als heel bijzonder, als kind tweemaal aan de dood ontsnapt, een door God gekozen persoon die zich volledig opoffert voor iemand anders of voor een nobel doel. Het voordeel van oud worden is in ieder geval dat iemand zo vaak faalt, zo vaak buitensporige bokkesprongen maakt en zijn eigen brutaliteit, domheid, egoïsme en lachwekkende eenvoud zo vaak onder ogen krijgt dat trots uit zichzelf geleidelijk volledig wegslijt. In mijn geval ging het zelfs naar het andere uiterste: toen ik eindelijk moest toegeven dat ik gefaald had in mijn pogingen om een ​​leven te leiden dat alleen aan God is toegewijd, kon ik mezelf zonder van ophouden te weten de schuld geven. Ik was er zo goed in dat ik niet meer wilde leven. Tegenwoordig [deze tekst is een vertaling van wat ik in 1997 in het Fins schreef] denk ik dat mijn hele leven hoogstwaarschijnlijk zal eindigen in chaos en vernietiging. En als een klein kind word ik zo boos op het leven dat ik tegenwoordig soms zelfs het hele bestaan ​​van God ontken. De laatste jaren, en vooral tegenwoordig, terwijl ik dit schrijf, heb ik vaak last van buikpijn en een ondraaglijk zwaar gevoel. Leven in deze verwrongen wereld, waar je elke dag in jezelf de eigenschappen tegenkomt die je zegt te haten in de wereld om je heen, lijkt op een groot drama van verraad, waarin je de hoofdrol speelt. Het is moeilijk om op de een of andere manier mentaal gezond te blijven op deze manier. Maar die gedachte is me toch altijd bijgebleven, ook in deze tijd: op de een of andere manier moet ik mijn voetafdruk achterlaten in deze wereld. Een voetafdruk die deze wereld vertelt over een wereld waar geen pijn en geen verdriet is, maar perfecte harmonie. Misschien is die gedachte mijn redding. De gedachte zweept me op wanneer ik weer in de diepste somberheid verval. Vandaag maak ik mezelf weer wijs dat die taak componeren is. En niet zomaar muziek, geen muziek ter vertier of van technisch vernuft, maar muziek die het hart van een anderr beroert. Het leven heeft me de opdracht gegeven om deze muziek te componeren. Ik had dat zelf nooit kunnen bedenken. Ik heb nog steeds niet bedacht wat ik ga worden. Het leven zelf heeft besloten om van mij een musicus te maken. Ongetwijfeld omdat ik nergens anders goed voor ben. Of misschien beter omdat er uiteindelijk geen andere opties meer waren. Dit idee past bij het feit dat ik er geen cent mee verdien. Dat is precies zoals het moet zijn, want ik hou van het idee dat mijn muziek zo maar ergens vandaan komt. Soms als ik componeer, voelt het echt zo: ik kan zelf niet geloven dat ik zomaar zoiets kan componeren, dat ik het produceer. Het is me om de een of andere reden gratis gegeven, voor de voeten gevallen, blijkbaar omdat ik in Finland terechtkwam en dat er op de koop toe bij hoort. Daarom heb ik niet het recht om er meer voor te eisen dan wat de compositie zelf me geeft. Elke nieuwe compositie haalt mij uit mijn eigen ellende, het is mijn terapie. Het laat me zien dat het leven mooi is. Het geeft me troost, de boodschap voor mijn leven: geloof het nu maar, je leven is niet voor niets geweest en het leven is ook mooi. Soms als ik naar mijn eigen muziek luister krijg ik de gedachte: je bent niet volkomen slecht, je hebt tenslotte een antenne voor een mooie wereld. Het verhoogt ook mijn gevoel van eigenwaarde, iets wat Finland volkomen kapot maakte.

Terug naar 1977. Toen ik uit Engeland terugkwam naar Nederland namen mijn moeder en mijn oudste broer en schoonzus het heft in handen. Ze probeerden verstandige plannen voor mijn toekomst te bedenken. Ik besefte al snel voor mezelf dat ik het idee moest opgeven om naar Frankrijk te gaan om theologie te studeren. Ik zou dat in Engeland kunnen doen. Daar zou Satu ook kansen hebben. En mijn broer en schoonzus boden me een baan aan op hun eigen werkplaats. Mijn schoonzus bedacht dat ik tegelijkertijd MO A Engels zou moeten studeren via een schriftelijke afstandscursus (LOI). Ik zou sowieso vloeiend Engels moeten leren spreken, want mijn plek in het leven zou ergens in het buitenland zijn. Daarnaast zou ik aan het einde van de driejarige opleiding in Nederland een kwalificatie voor leraar Engels halen (voor het geval ik ooit terug zou komen naar Nederland). Deze handige cursus was echt een cursus op afstand, ik kon het in mijn eigen tempo en waar ik ook was doen. Alleen de examens moesten in Nederland worden afgelegd.

Mijn oudste broer en schoonzus waren belangrijke mensen in mijn leven, al sinds de zomer toen ons gezin naar Utrecht verhuisde, en ze kwamen bijna elke week op zondag bij ons. Ze woonden ca. 20 km van Utrecht naar het noorden, in een plaats genaamd Naarden, nabij Hilversum. Het gebied waar ze woonden is een van de mooiste van Nederland. Het gebied heet 'Het Gooi' en het is de thuisbasis van de rijkste mensen van Nederland, evenals beroemde artiesten en publieke figuren. Het gebied heeft grote villa's, paleizen, kastelen, enz. Er zijn grote tuinen, vijvers met fonteinen, gouden hekken, Buick-auto's en andere pracht en praal.
Ze runden daar een instelling genaamd 'Zuiderhof' waar zo'n 30 verstandelijk gehandicapte volwassenen woonden. Die faciliteit was echt groots en indrukwekkend; het was in de jaren dertig ooit iemands privébezit geweest. De prijs werd in 1977 geschat op ongeveer 5 miljoen gulden. Het huis was omgeven door een tuin van een paar hectare met een vijver en verschillende zeldzame planten (ik herinner me de 'Japanse acacia' die ik bij toeval vond bij het opknappen van een verwilderd stuk tuin). Mijn taak was het onderhouden van de tuin, het doen van reparaties, het verzorgen van het aquarium van 2,5 meter; ik leerde er zelfs behangen. Ik kreeg mijn eigen kleine kamer op de derde verdieping van het huis. In het weekend ging ik altijd naar mijn ouders in Utrecht. Mijn broer en schoonzus betaalden mijn salaris uit eigen zak, omdat ze bang waren dat het bestuur de politiek van in dienst nemen van familieleden niet zou accepteren. Ik herinner me dat ze mijn salaris zwart betaalden, waar mijn vader, vakbondsleider, helemaal niet blij mee was. Maar het was maar voor een half jaar. De volgende zomer zou ik gaan trouwen.

Gaandeweg begon ik te wennen aan de gehandicapten. Ik leerde dat die er in alle soorten en maten waren. Sommigen waren bijna normaal, maar enkel zo eenvoudig dat je dat nog nooit was tegengekomen, en anderen waren ernstig en in veel opzichten lichamelijk gehandicapt, zodat het enige verharding vergde voordat je verlammend medelijden, of angst of weerzin kon overwinnen en vergeten.

Ik had geen vrije tijd meer. Ik studeerde elke dag Engels. Tegelijkertijd studeerde ik Fins. Satu had cassettes opgestuurd waarop ze de teksten uit mijn leerboek 'Finnish for foreigners' had ingesproken. Ik beluisterde ze iedere dag en probeerde eindeloos te imiteren hoe het uitgesproken moest worden. Ik vond mijn leerboek en de Finse taal erg leuk. Het Fins klonk naar mijn mening mooi en had een heldere en buitengewoon interessante structuur, hoewel het erg moeilijk was. Van ieder zelfstandig naamwoord, bijvoeglijk naamwoord of werkwoord moest je wel vier vormen leren om het te kunnen verbuigen. Het is niet maar "man-men", maar mies-miehen-miestä-miehiä. Het enige waar ik me aan ergerde waren de veel te lange Finse getallen, die bovendien nog verbogen moesten worden - absoluut onmogelijk. Ik heb in mijn leven gemerkt dat ik altijd geniet van snelheid en efficiëntie. Tot de moeilijkste levensoefeningen voor mijn persoon behoorde als pianoleraar naast een leerling te zitten, die ik gevraagd heb om twee moeilijke maten opnieuw en opnieuw te spelen, totdat hij/zij de maten onder de knie heeft, om dan op te merken dat iedere volgende keer vordert met een slakkengang. De noteninformatie komt maar niet aan op het herseneindpunt, de motoriek van de vingers kan niet boven stijfheid uitkomen. Op het moment dat de leerling uiteindelijk het einde van de tweede maat bereikt, en in alle rust weer het begin van de eerste maat opzoekt, wist ik altijd dat het allemaal volkomen vergeefs is: hij/zij leert het nooit. Maar nu kon ik mezelf kwellen met die gedachte: als ik iets in het Fins probeerde te spreken, had ik ook dat slakkentempo, waar ik me zo aan ergerde. Ik moest de Finse woordenschat keer op keer herhalen, om de volgende dag op te merken dat ik het weer was vergeten, want de woorden leken nergens op. Ik scheen die vreemde woorden nooit te kunnen onthouden. "Ik leer het nooit!" ging constant door mijn gedachten. Elke ochtend vroeg maakte ik een briefje waarop ik de woordenschat van de dag schreef, een stuk of tien, twintig woorden, en stopte dat in mijn achterzak. Overdag, terwijl ik aan het harken was of andere klusjes deed, bestudeerde ik tegelijkertijd die saaie lijsten en oefende ik om de woorden uit het hoofd te leren. Twee saaie taken tegelijkertijd uit te voeren hielp me om ze überhaupt uit te kunnen voeren. In het leven lijkt het er vaak op dat het het lot van een mens is om een leven van saaiheid te leven, hetgeen je lukt als je maar een ingebeeld sprookje in je hoofd hebt, waarop je al je inspanningen richt. Je komt nooit aan natuurlijk, maar je mag dat zelfgemaakte sprookje niet ontmaskeren, want dan zul je er genadeloos voor moeten boeten. Een zeemeermin zwaait met haar staart net boven het zeeoppervlak, maar als de mens haar achterna gaat, komt hij alleen golven tegen die altijd dreigen zijn leven naar de zeebodem te slepen.

Halverwege de ochtend was er een koffiepauze. Ik dronk toen nog geen koffie, maar wel grote hoeveelheden karnemelk. Ik had altijd het Finse leerboek in mijn hand, en ik deed niet veel mee aan het nietszeggende gebabbel van de werknemers om me heen. Aan het einde van de werkdag, om vijf uur, ging ik meteen naar boven naar mijn kamer om naar Satu te schrijven. Daarna studeerde ik Engels, gevolgd door Finse studies. Vaak was ik vóór tien uur al zo moe dat ik in slaap viel.
's Ochtends was mijn eerste taak om direct na het ontbijt naar de brievenbus te lopen. Ik stuurde Satu elke dag een nieuwe brief. Het hoogtepunt van de dag was het moment na de lunch, waarop ik vaak post van haar kreeg. Elke cel in mij miste haar.
Soms overviel me de gedachte dat het echt leuk is om in zo'n prachtige omgeving te wandelen, en dat ik ervan moet genieten omdat ik dat nooit meer zal meemaken. Ik genoot even van de grote beuken en kastanjebomen van meer dan honderd jaar oud, de dikke laag herfstbladeren, de ochtendmist en de herfstkleuren. Aan de andere kant voelt een verlangend persoon zich altijd ongelukkig omdat zijn doel zo moeilijk te bereiken lijkt. Zelfs als het heel duidelijk haalbaar is lijkt de tijd besteed aan het wachten op de vervulling ervan toch niets te bevatten dat de moeite waard is om van te genieten, omdat het grote verlangen al het andere bedekt.

Stap voor stap werd de toekomst duidelijker. Tegen Kerstmis was er al een duidelijk voornemen om samen met Satu naar het London Bible College (tegenwoordig London School of Theology) te gaan, een gerenommeerd evangelisch college aan de rand van Londen. We zouden altijd samen kunnen zijn, getrouwd, we zouden allebei goed zijn in Engels. Satu studeerde voor het laatste jaar van opleiding voor basisschoollerares en het was moeilijk haar over te halen om nog eens voor een tweede keer door te studeren, in een vak waar ze zelf nooit aan had gedacht. Zij was moe van het studeren en had bovendien geen geld. Ik spaarde de hele tijd geld, maar het zou natuurlijk niet genoeg zijn. Satu had echter al zes jaar geleefd op een studielening van de overheid (tienduizend mark per jaar), en ze zou zeker ook een lening kunnen krijgen voor haar volgende studie. In de zomer zouden we ergens een zomerbaantje kunnen vinden om bij te verdienen.

In het voorjaar kregen we allebei bericht dat we voor het semester van het volgende jaar waren toegelaten tot het College.

[Rereformed]

Begin mei 1978 was Satu zo depressief dat ze me schreef dat ze niet meer in onze toekomst gelooft. Ze vond dat het beter was om onze relatie te beëindigen, er zou toch niets van terechtkomen. Ik kreeg de brief vrijdagmiddag, net voordat ik met de trein naar Utrecht vertrok. In de trein las ik die brief keer op keer. Dit kan niet waar zijn! Bijna een heel jaar lang had ik over haar gedroomd, ik had mijn hele leven voor ons opnieuw gepland. Op 21 mei zou ik naar Finland gaan om voorgoed bij haar te zijn. Het was nog maar drie weken! Ik werd wanhopig en zat met tranen in de trein. Gelukkig had ik voor het eerst van mijn leven flinke hooikoorts, een goede reden waarom ik met rode ogen thuis kan komen. Ik kon niet met mijn ouders praten over wat ze mij schreef. Ze zouden meteen zeggen dat het natuurlijk pijn doet, maar het beter is zo.

Ik besloot me eenvoudig niets aan te trekken van wat ze schreef. Een week later ging ik een dag naar Engeland. London Bible College bevond zich in het noordoosten van Londen, net aan de rand van de enorme stad, in de wijk Northwood. We hadden informatie gekregen dat het appartement ook geregeld kon worden. Ik wilde onze komst bevestigen en nader afspreken, en tegelijkertijd het college leren kennen zodat ik wist waar we naartoe zouden gaan.
De veerboot tussen Holland en Engeland was primitief vergeleken met de Finnjet! De Engelse trein was al even ouderwets, Londen weer een vuile en krankzinnige chaos. In de underground was ik helemaal in gedachten verzonken en vergat ik de bril die ik net had gekocht, maar nog steeds niet de hele tijd droeg. Northwood was een plek waar de rijken woonden, een aangename omgeving. Ik moest mijn verlegenheid weer overwinnen maar bemerkte dat ik Engels redelijk goed verstond en dat ik wel zo ongeveer kan zeggen wat ik wilde.
Het bleek dat er op dat moment helemaal geen appartementen meer waren. Aangezien we komend najaar getrouwd zouden zijn, konden we geen studentenkamer op de school krijgen, maar moesten we die buiten de school zoeken. De school zou graag helpen om iets geschikts te vinden, maar het was moeilijk; arme studenten passen niet goed in een rijke omgeving... Aan het einde van de dag, op de terugweg, regende het op z'n Engels. Het was de kroon op weer een dag van depressie.

[Rereformed]

21 mei 1978 was een van de gelukkigste dagen van mijn leven. Ik kwam eindelijk in Finland aan en vanaf nu zou ik altijd bij Satu zijn. Vanaf nu zou ik niets anders dan liefde en geluk ervaren. De lente was op zijn mooist in Finland. De lucht was warm, bijna dertig graden, iets waar de Finnen zich over verbaasden. Ik droeg toepasselijk een wit linnen overhemd uit India. Satu's taxichauffeurbroer reed ons naar het huis van een andere oudere broer Raimo in Nikkilä, net buiten Helsinki. Raimo ging met ons de natuur in, en plukte prachtige blauw-paarse klokvormige bloemen om mee naar huis te nemen voor zijn vrouw. We gingen zitten naast een meer, en staarden lang naar het merenlandschap, omgeven door onmetelijke bossen. Toen we terugkwamen, had Raimo's vrouw een feestelijke maaltijd klaargemaakt. Er werden foto's gemaakt die mij het dierbaarst zijn, want ik herinner me altijd dat ik daar op mijn gelukkigst was.
Altijd samen zijn met je geliefde, niets anders heb je nodig in het leven! Hoe kan het leven zo heerlijk zijn?

's Avonds wilde Raimo met mij schaken; hij moest gehoord hebben dat ik er goed in was. Ik speelde de meest vermoeiende game van mijn leven. Ik had wel andere dingen aan mijn hoofd dan paarden en torens te verplaatsen, en ik bewoog de stukken zo ongeveer in het wilde weg. Raimo, aan de andere kant, beschouwde de wedstrijd als een erezaak en dacht minstens 10 zeer lange en irritante minuten na over elk van zijn zetten. Ik herinner me hoe blij hij was toen hij me na een lange strijd had verslagen, en hoe zelfvoldaan ik was de ijdelheid van zo nodig moeten winnen te hebben overwonnen.
Ik had mijn eigen koningin gewonnen als de grootste prijs van mijn leven... 's Nachts sliepen we in het bed van Raimo en zijn vrouw, en de nacht was onvergetelijk.
De volgende dag nam Satu me mee de natuur in en kwamen we in het bos op een prachtige open plek, een soort weide die werkelijk stampvol zat met bloeiende wilde witte en blauwe bloemen (bosanemonen). Ik had nog nooit zo'n sprookjesachtig landschap gezien en kon mijn ogen niet geloven. Alsof de hele natuur zijn best had gedaan om dit moment aan ons te schenken. We gingen naast elkaar liggen in die weide en het voelde alsof ik voor het eerst in mijn leven de blauwe lucht en mooie wolken zag en hoe heerlijk het is boslucht in te ademen. Ik was in een sprookjeswereld beland en er stroomde enkel geluk door me heen.

Ik krijg de gedachte dat het hele leven dat men achter de rug heeft de moeite waard was om geleefd te worden als iemand ook maar één zo'n moment van puur en grenzenloos geluk mag meemaken. En gedurende het leven na zo'n overweldigende ervaring heeft deze persoon nooit meer het recht om zo volledig verbitterd te worden dat hij het leven haat, - hoe moeilijk het leven ook kan zijn -, omdat het hem/haar dat ene moment van volmaakt geluk heeft gegeven waarvoor men nooit dankbaar genoeg kan zijn.

Na een kort verblijf in Helsinki gingen we naar Joensuu in het verre en afgelegen oost-Finland. Ik herinner me dat ik me twee dingen afvroeg: elke dag was zomers en mooi, maar op het platteland was het gras in de velden bruin en dood. Ik kreeg de uitleg dat slechts twee of drie weken geleden de grond nog bedekt was met sneeuw. Toen ik in de maand juni grote rode tulpen zag bloeien in de parken van Joensuu moest ik het wel geloven.

[Rereformed]

We waren zo gewend aan elkaar te schrijven dat we elk een dagboek kochten waarin we ermee door konden gaan.

19.06.1978
Wat was het een leuke dag, ook al is het zo verschrikkelijk druk. We hebben de eerste bruiloftsgasten mogen ontvangen. En de avond was ook zo leuk. Met mijn jongste broer en twee vrienden uit Holland die met de trein gekomen zijn en op hun fiets teruggaan, gingen we naar de oever van een meer en keken we naar de zonsondergang. Alles was zo volmaakt harmonieus. Onze harten lopen over van liefde, het is niet te beschrijven.
Het is nu laat op de avond. Ik kan niet slapen, ook al ben ik moe.

22.06.1978
Rakkaani, huomenna menemme naimisiin! Morgen is de dag waar we zo lang op hebben gewacht. Eerlijk gezegd ben ik nerveus. Ik word altijd nerveus als er belangrijke dingen gebeuren. Ik denk dat het niet zozeer het trouwen is dat me zo nerveus maakt maar het feit dat zoveel van mijn familieleden gekomen zijn. Ze beleven deze gebeurtenissen zo intens en bereiden zich met zoveel enthousiasme voor. Het is leuk om ze in jouw land te zien.
Jij bent helemaal niet zenuwachtig. Misschien raakt het je later.
Dit voelt aan als een heel vreemde avond. Jij bent ook niet dezelfde. Je voelt je moe of een beetje onwel.
Ik wil nu schrijven dat ik geen andere wens heb dan met je te trouwen en samen met jou mijn leven verder te gaan. Ik wil een hele goede echtgenoot voor je zijn. Ik hou van het idee dat je dit over tien jaar leest en dan kunt zeggen dat je een gelukkig leven met mij hebt gehad.
Hoe zou ik mijn diepste gevoelens voor jou kunnen omschrijven? Met woorden lukt dat niet. Ik wil een open boek voor je zijn. Ik wil mezelf volledig opgeven en mijn leven zo leiden dat al mijn acties gericht zijn op jouw welzijn. Ik wil je gelukkig maken. Lieve Satu, niets heeft ooit meer betekenis gehad in mijn leven dan deze liefde voor jou.

Dank u wel God, voor dit grootste geschenk dat u mij ooit hebt gegeven.

Voordat ik uiteindelijk op mijn trouwdag vroeg ging slapen, keek ik nog een keer uit het raam. Mijn ouders hadden een kamer gekregen in het studentenflatgebouw aan de overkant. Ik zag dat in hun kamer het electrisch licht aan was, hoewel dat in de midzomernacht bijna niet nodig is. Mijn vader en moeder zijn nog bezig met het voorbereiden van geschenken, toespraken of een gedenkboek, of wat doen ze nog meer?

Toen ik de volgende ochtend wakker werd, merkte ik dat voor de eerste keer sinds ik een maand in Finland was het weer regenachtig en de hemel grijs was. Waarom juist nu?
Werk aan de winkel! Mijn ouders waren met de auto gekomen en mijn vader reed Satu naar de kapsalon. Satu's taxichauffeurbroer had gisteren een groot aantal familieleden van Helsinki naar Joensuu gebracht in zijn Mercedes. Hij was 's avonds weer vertrokken naar Helsinki en kwam' s ochtends terug met weer een nieuwe lading. Dat is twee maal achterelkaar 900 kilometer rijden! En de tweede keer nog 's nachts! Onbegrijpelijk!
Naast mijn ouders en jongste broer, en twee van mijn vrienden, kwam nog één van mijn drie oudere broers met zijn vrouw met de auto vanuit Nederland naar mijn bruiloft.
Een hele muur van de studentenkamer was gevuld met wenskaarten van mensen uit drie landen.

Mijn moeder bood me een kalmerend middeltje aan, valeriaan, dat ik resoluut afwees: ik wilde juist de intensiteit van de grootste nervositeit en opwinding ervaren!
Voor de bruiloft had ik in Finland een blauwgrijs pak, een lichtblauw overhemd en een blauw-grijze stropdas gekocht. Satu maakte haar trouwjurk zelf. Er was geen geld voor iets anders. De jurk was bescheiden maar mooi en lichtblauw. Sinds Satu me bijna een jaar geleden in Engeland ontmoette, wilde ze dat ik een baard liet staan, en zelfs nu mocht ik die niet wegscheren, ook al was de baardgroei naar mijn mening nogal zwak. Het baardje bleef er de rest van mijn leven tot de dag van vandaag staan.

De trouwdienst vond plaats in de oudere Lutherse kerk van Joensuu, dat naar mijn mening een prachtig gebouw was. Het was alleen onbegrijpelijk dat rond de hoofdingang roze verf was gebruikt in plaats van wit. In de zeventiger jaren moest alles in de meest vreemde kleuren.
Het grotere probleem was natuurlijk dat alles in het Fins was. Er werd ons gevraagd of we de kortere of de langere huwelijksceremonie wilden. Bij het voorbijgaan van het woord 'liturgie' haak ik in de regel al af, maar aan de andere kant gaf de vaststaande tekst me de gelegenheid om van tevoren te leren wat de dominee zou zeggen en wat er op welk moment dan ook zou gebeuren. Ik vertaalde de hele huwelijksceremonie in het Nederlands voor de gasten, zodat ook zij konden volgen wat er gebeurde. Een van de belangrijkste momenten was het moment waarop ik 'Tahdon' (ik wil) moest zeggen. Ik oefende dat moeilijke woord waar je een h moet uitspreken na een klinker, oneindig lang en deed mijn best om erachter te komen waarom hiervoor niet het gebruikelijke werkwoord voor 'willen' gezegd kon worden, dat veel gemakkelijker was om uit te spreken. Dat belangrijke moment in de ceremonie was gemakkelijk te herkennen omdat de dominee me dan recht in de ogen zou aankijken en mij bij naam zou noemen. De veel moeilijker taak was om uit de zee van niet te begrijpen woorden die de dominee uit zou spreken maar het juiste moment te ontwaren waarop ik de trouwring uit mijn zak moest halen om die om de vinger van Satu te doen. Toen dat moment uiteindelijk kwam, had ik er geen idee van, en moest Satu mij met de elleboog een klein duwtje in de zij geven.
Lang zenuwachtig staan ​​voor een voor mij katholiek aanvoelend altaar, in een vreemd land, terwijl de priester geheimtaal spreekt net zoals hij deed tegen de mensen in de Middeleeuwen, juist op het moment dat iemand één van de meest beslissende beslissingen van zijn leven neemt, stuurde mijn gedachten onvermijdelijk in allerlei onvoorspelbare richtingen. De ervaring was onwerkelijk, bijna psychedelisch. Een Nederlandse en een Finse broer waren ook constant foto's aan het maken en de flitslichten gaven het alles een theatraal of filmachtig karakter.
Nadat we de kerk uitkwamen, stond de blauwe Mercedes van Pentti op ons te wachten, en ik was blij verrast toen ik zag dat hij erin geslaagd was om op de zijkanten van de motorkap aan de ene kant een Fins en aan de andere kant een Nederlands vlaggetje te monteren. Alsof we een koninklijk paar waren ergens op staatsbezoek.

Satu had de sociale ruimte van de oosters orthodoxe kerk gehuurd als locatie voor het huwelijksfeest. Er kwamen ontzettend veel mensen op af. Er waren zelfs familieleden van Satu's kant die ze nog nooit eerder in haar leven had gezien, en sindsdien ook nooit meer zag. Blijkbaar was het feit dat ik Nederlander was een soort megamediagebeurtenis. In die tijd kon je buitenlanders in Finland met je vingers tellen. Iedereen was enthousiast over onze bruiloft en mocht mij en prees mij en alle andere Nederlanders.

Ik denk dat Finnen de Nederlanders leuk vinden omdat die niet verlegen zijn, maar heel vrij, extrovert, spontaan, en altijd vol interesse voor het land waar ze nu terecht zijn gekomen. Het is voor Nederlanders ook de gewoonte om vrienden en familieleden op de wang te kussen. In die tijd nog maar één keer. Later moest ik bij terugkomst naar Nederland leren op beide wangen te kussen, en nog later werd het drie maal zoenen. Hoe Finser ik werd, des te moeilijker zoiets werd. Op dat moment begreep ik nog niet welk effect zoiets had op de rigide Finnen. Satu vertelde later soms, toen we lange tijd buiten Finland woonden, hoe ze zich in Engeland en Nederland altijd bevrijd en vrij voelt om te ademen, en hoe naar Finland terugkomen altijd voelt alsof je wordt ingebonden. Ik heb hetzelfde gehoord van veel andere Finnen die in het buitenland hebben gewoond. Ik leerde precies wat dat betekende, want later, eenmaal permanent in Finland gekomen, werd het mijn levenslange taak om Fin te worden en niet steeds me als malle Nederlander te gedragen. Je mag bijvoorbeeld nooit iemand in de rede te vallen, iets waar ik me constant aan schuldig maakte omdat het voor Nederlanders de normaalste zaak van de wereld is. In Finland is zoiets een doodzonde. Lange tijd moest ik op mijn tenen lopen, zodat niemand hier zou beledigd worden door de manier waarop ik reageer. Zo lachte ik eens in de lerarenkamer om een artikel van iemand die schreef ontmoetingen te hebben gehad met buitenaardse wezens, waarop een collega-onderwijzeres me even later aansprak en zei dat mijn houding van ridiculiseren ongepast was. Gaandeweg leerde ik dat Finnen nooit boos tegen je beginnen te schreeuwen en je vertellen wat ze echt van je denken of wat dan ook in de wereld. Als je dat wel doet, en je iemands denken of uitspraken bot afkeurt of je eigen mening sterk naar voren brengt, voelt dat voor de Finnen aan als 'onverdraagzaamheid' en 'fanatisme'. Alles wat op je weg komt slik je in alle rust en kalmte. Voor mij voelde het lange tijd aan als onverschilligheid, of gedwee zijn. Ik heb onlangs geleerd dat dat ook een heel mooie kant heeft. Turkije liet weten dat het onoverkomelijke bezwaren heeft tegen Finland en Zweden. Enkele maanden later hoort men opeens dat de Turken geen problemen meer hebben met de Finnen. Terwijl de problemen met de Zweden enkel zijn verergerd en ten top gedreven. Je zou kunnen zeggen dat je hier het verschil tussen oost en west kunt opmerken. Finnen beschikken over een mentaliteit en handelswijze die niet alleen naar harmonie streeft, maar het op een of andere manier ook bereikt. Terwijl west-europeanen reageren vanuit een eeuwenlang onderhouden denken dat de hele wereld naar hun pijpen dient te denken en handelen, en dat het om heilige principes gaat.

De Finse bruiloftsgasten waren bijna allemaal onbekend voor mij. Aangezien bovendien de taalbarrière nog enorm hoog was, ging een groot deel van de gebeurtenissen en mensen volledig aan mij voorbij. Mijn vader wilde een toespraak houden, ik moest die voor Satu in het Engels vertalen, waarna zij het in het Fins vertaalde. Even later hield de vader van Satu een toespraak en begonnen de vertaalactiviteiten vergelijkbaar met EU-vergaderingen weer...
Van de cadeaux herinner ik me dat we oa. een Russisch theeservies kregen. Het zag er heel exotisch uit en ik bekeek het met grote interesse, maar Satu was er niet over te spreken..."Russische rommel". Later leerde ik dat alleen Arabia, Pentik, Marimekko en Iittala voor Finnen waarde hadden, en alles uit de Sowjet-Unie per definitie minderwaardig.
Ik had nog één zenuwslopende taak op me genomen. Satu had vooraf gevraagd of ik op het huwelijksfeest iets voor haar zou willen spelen op de piano. Ik had gekozen voor de beroemde ultieme sprookjesmuziek, het stukje Clair de lune van Debussy, en ik was regelmatig naar die zaal gegaan om te oefenen. Hoewel je onderdompelen in die magische wereld van de meest lieflijke en teerste gevoelens zalig is, gaven de weken voorafgaand aan ons huwelijk me geen enkele innerlijke rust om goed erop te oefenen. Pianonoten voelden op dit moment net zo aan als schaakstukken oftewel als door de rijstebrij-berg heen moeten eten. En nu moest ik ook nog optreden voor groot publiek. Maar eenmaal aan het spelen lukte het me wonder boven wonder toch goed. Ik was na afloop erg opgelucht toen het voorbij was. Ik wist nog niet dat het jaren zou duren voordat ik de piano ooit weer zou aanraken...

Net voor de avond gingen we nog naar Satu's ouderlijke huis in het fabeltjeskrantbos, waar een aantal mensen waren die niet naar onze bruiloft konden komen, maar die ons zo graag wilden feliciteren. Een stokoude grootmoeder vertelde ons dat regen helemaal geen kwaad kan: een oud Fins gezegde zei dat men kan rekenen op een zonnig huwelijk indien het regent op de trouwdag. Als een bijgelovig persoon heb ik die toverformule altijd onthouden en gekoesterd.
Satu had een plek aan het meer gehuurd om de avond door te brengen. Gelukkig hield de regen op zodat we buiten om het kampvuur konden zitten. Ik voelde me vaak niet op mijn gemak te moeten aanzien dat bijna alle huwelijksvoorbereidingen en -arrangementen op de schouders van Satu vielen. Iets waar ik later, toen ik permanent in Finland kwam wonen, mee moest leren leven. Als je taalgehandicapt bent ben je als een vogeltje dat niet meer kan vliegen. Alles was totaal vreemd in Finland en bijna niemand sprak Engels. Maar Satu wist alles heel efficiënt en goed te organiseren. En al gauw leerde ik dat het in Finland überhaupt vaak erop lijkt dat de vrouw alles runt.

Aan het eind van de avond kregen de Nederlanders de kans om naar de finale van het wereldkampioenschap voetbal te kijken, waar Nederland en Argentinië tegenover elkaar stonden. Nederland verloor jammerlijk, maar deze keer ging het net als ooit vier jaar eerder vanwege juist het omgekeerde, - toen ervoer ik liefdesverdriet - , mij voorbij en kon het me zelfs niets schelen...

[Rereformed]

Na onze trouwdag hadden we nog een paar dagen om met mijn ouders door te brengen. Daarna zouden zij op vakantie gaan naar Lapland en Noorwegen, en wij zouden naar Helsinki gaan om een ​​vakantiebaantje te zoeken en wat te verdienen.

Eerst gingen mijn ouders met ons naar het ouderlijk huis van Satu. Mijn ouders wilden absoluut de wereld leren kennen waarin Satu opgegroeid was. Toen we er eenmaal waren, was de ervaring compleet anders dan toen ik het voor het eerst in de winter zag. Satu's vader had (volgens oude Finse gewoonte) twee midzomerberken uit het bos gekapt en aan weerszijden van de deur gezet als verbazingwekkend mooie versieringen naar de mening van de Nederlanders. De zon scheen, overal bloeiden bloemen, vlinders fladderden. We waren als Hans en Grietje, die nietsvermoedend een lieftallig huisje vonden midden in het bos, met niets dan lekkere dingen om te eten.
We maakten een wandeling in het bos rondom de blokhut. Satu liet mij haar tuin zien uit de kinderjaren. Het was een grote gladde rots, haar eigen domein, haar speeltuin... Ze liet me haar wilde akelei zien, die ze ooit eens gevonden had, naar haar tuin had verplaatst en daar jarenlang voor gezorgd. Ze liet me weten wat haar lievelingsbloem was, het lelietje-van-dalen, omdat die zo heerlijk ruikt. En de plek waar ze bij honderden groeiden. Ze aaide de mos en gebood me dat ook te doen. "Voel eens hoe zacht!" Ze ontdeed een stokje van de schil en stak het in een gigantische rodemierenhoop, haalde het er na een tijdje uit en likte op wat de mieren op het stokje hadden achtergelaten. Dat was een kinderspelletje geweest. Ze was als een deel van dat bos, als een levendige, vrolijke vlinder die in het bos rondfladdert alsof ze alle bomen en stenen kent. Ik ervoer de wereld van het mooiste pianostukje dat Sibelius ooit maakte, van elven en dansende zonnestralen, van spelende kabouters en op de wind dansende vlinders. Na een tijdje vroeg ze me welke kant we op moeten om weer terug te gaan. Ik had geen idee. Maar ze lachtte en zei dat het huisje maar op zo'n dertig meter afstand ligt. Ik had haar nog nooit zo vrolijk en uitbundig blij gezien. Mijn vader wilde een foto van haar maken naast een prachtige berkenboom, en toen ik even stopte en stil naar haar keek, voelde ik sterk hoe krankzinnig groot het verschil was tussen de omgevingen waarin we onze jeugd hadden doorgebracht. Hadden we überhaupt iets gemeenschappelijks dat we in de ander konden vatten? Even voelde ik grote angst opkomen. Maar meteen daarna sloeg ik die angst aan diggelen: Het is juist omgekeerd! Juist vanwege deze totaal verschillende werelden kan een oneindig interessant, fascinerend en rijk levensavontuur ontstaan. Die gemeenschappelijkheid moest alleen onze diepste innerlijke wereld zijn. En ik was er zeker van dat die innerlijke werelden elkaar zonder wrijving ontmoetten. In het door mijn eigen geest gecreëerde sprookjeslandschap was alleen ruimte voor schoonheid, harmonie en liefde. Ik was er zeker van dat ik zonder ruzie, zonder hardheid en bitterheid, zonder mismoedigheid en depressie, een mooi levensavontuur kon opbouwen. Het zou alleen tederheid, glimlachen, enthousiasme en een spannend, onvoorspelbaar, prachtig avontuur moeten bevatten. Vanaf nu zou ik altijd gelukkig zijn.

De volgende dag gingen mijn ouders, twee broers van Satu en het verse echtpaar op weg naar Koli, de beroemdste natuurplek van Finland. We liepen urenlang in een prachtige bosrijke omgeving. We wisten helemaal niet waar we heen moesten, en ik merkte de bijzonderheid van de plek helemaal niet op. Ik was op mijn 16e in Zwitserland geweest, en alleen daar waren bergen. Pas 18 jaar later bezocht ik Koli weer, nu met een gids die me precies alle plekjes met de mooiste uitzichten liet zien. De tweede keer was ik eindelijk zo Fins geworden dat ik de bewering accepteerde dat Koli inderdaad een unieke plek in de wereld is...
Ik moest denken aan de vakanties die ik als kind met mijn ouders doorbracht, toen we vaak prachtige wandelingen maakten in de bossen, in Nederland en Duitsland. Toen, net als nu, liep mijn vader altijd alleen 100 meter vooruit, en de anderen volgden. Satu gaf hem op een gegeven moment gezelschap en leidde de reis naar - hoe kan het in Finland ook anders - het meer. Ze liepen een steiger op en op verzoek van Satu stapte mijn vader in de roeiboot die aan de steiger was vastgemaakt. Satu wilde er een foto van maken. Zij kreeg echter geen tijd om dat te doen omdat de lichte roeiboot mijn vader zo hevig wiegde dat hij zijn evenwicht verloor en tesamen met zijn eigen camera in het water plonsde. Mijn vader raakte volkomen in paniek en maakte wilde bewegingen en schreeuwde om hulp. Ik en de anderen kwamen juist aan op dezelfde plaats. Ik kreeg geen duidelijk beeld van de gebeurtenis, maar was mijn hele leven ervan bewust geweest dat mijn ouders geen zwemvaardigheid hadden en van hun daaruit voortvloeiende angst voor open water. Dus ik aarzelde geen seconde. Ik rende zo snel mogelijk naar het eindpunt van de steiger en dook het water in om mijn verdrinkende vader te redden. Naast de ijzige kou van het water kreeg ik nog drie andere verassingen: het water was maar een meter diep, en mijn schoenen kleefden vast aan de modderbodem, en het was onmogelijk om mijn vader te redden, want in zijn doodsangst zwaaide hij maar in het wilde weg met zijn armen en benen terwijl hij in een worsteling als Don Quichot tegen het touw dat de boot vasthield gewikkeld was.
Even later kalmeerde de situatie en krabbelden we allebei terug op het droge. Ik vond het jammer dat Satu er geen foto van gemaakt had, want zo'n kostelijke gebeurtenis zie je in je leven geen tweemaal voorbijgaan. Maar Satu was geschokt. Ze wist uiteraard niet dat mijn vader niet kon zwemmen en blijkbaar nooit in een roeibootje geweest was. Het incident illustreert weer eens goed hoe mannen altijd doen wat een vrouw van ze vraagt... De camera van mijn vader bleek daarna voorgoed onbruikbaar. We merkten al snel dat we drijfnat waren en er erg grappig uitzagen. Gelukkig konden we bij een souvenirkraam plastic schoenen en een droog T-shirt en korte broek voor mijn vader kopen. In de auto van Pentti vond ik toevallig een broek van de 15-jarige Markku, die ik met een beetje pijn en moeite wel aan kon doen indien ik het bovenste knoopje maar open liet.
Maar mijn vader leerde overigens gedurende nog vele komende jaren wel hoe je van Finse roeibootjes kunt genieten. Dat vond hij altijd prachtig.

Daarmee houdt het verhaal over mijn huwelijksreis op. Ik vond het leuk later te lezen dat Jean Sibelius voor zijn huwelijksreis ook Koli uitkoos. Zijn liefde voor muziek was echter ongeëvenaard: hij liet zijn bruid ergens achter en ging zelf tijdens zijn huwelijksreis Oost-Finse volksliedjes verzamelen en zocht Karelische barden op die de Kalevala konden zingen. Sibelius had ook zijn piano meegenomen, en uit zijn huwelijksreis kan men zelfs leren hoe piano's op roeibootjes geplaatst kunnen worden, zonder gevaar voor omkiepen.
Tsja, om je huwelijksreis zo uit te voeren moet je een genie zijn. En in Finland mag niemand zich ooit vergelijken met het genie van Sibelius... Het spreekt vanzelf dat ik geen muzikaal genie ben, want ik kon me nergens anders op concentreren dan alleen maar in de buurt van Satu te zijn.
Sibelius kwam er - net als ik - 17 jaar later nog eens voor de tweede maal en schreef toen in zijn dagboek: "In Koli. Een van de grootste ervaringen van mijn leven." Ach, hij was blijkbaar nooit in Zwitserland geweest.

[alpha Scorpii]

Het lijkt wel of je bekend bent met de plaats.

Nee, dat niet. Bovendien was ik in 1977 twee jaar oud.
Maar ik herken (en mis soms) de sfeer die je beschrijft wel.

Dank voor het vervolg. Ik hoop dat het verhaal nog een tijd doorgaat.

[Rereformed]

Satu had duidelijk grote moeite zich aan te passen aan alles wat er nu zou gaan gebeuren. Ze schreef me in haar dagboek

...moet ik echt mijn eigen land verlaten - weg van deze groene velden en bossen waar het zo fijn was om in te leven, weg van het land van blauwe wateren waar het zo fijn was om te dromen, weg van deze zonneschijn die alles zo gelukkig maakt? ... Hoe zal het mijn arme ouders vergaan, mijn broers en zussen ... mijn vrienden ... God weet wanneer ik ze ooit weer zal zien. Ik vertrek naar een absoluut onbekende toekomst... geen woning, geen baan, geen geld, niets.'

Als een trekvogel -
zit ik bij mijn raam
terwijl de avondzon ondergaat
stil.
Ik voel de pijn
die elke trekvogel
zeker ook ervaart
wanneer die moet vertrekken
of die dat nu leuk vond of niet
of die dat nu een goed idee vond of niet
Het vertrek komt onverbiddellijk
en erin verborgen
is het doel van de volgende plek.

We vertrokken naar Helsinki om een ​​vakantiebaantje te zoeken. Satu's broer Pentti reed ons erheen en bood ons de helft van zijn tweekamerflat aan in de Dagmarstraat, pal achter het parlementsgebouw in het centrum van Helsinki. Ik had helemaal geen 'opgeefproblemen' zoals Satu, maar slokte elke nieuwe ervaring, elk nieuw landschap, elke nieuwe zaak op met gretigheid. Alles was anders in Finland. Alles voelde nog steeds exotisch, opwindend. Zelfs de kleinste dingen, zoals trams, viili, milkshakes (die ik voor het eerst proefde), wandelen op de esplanade, de standbeelden voor het parlement, het nationale kunstmuseum, en alle vreemde woorden die er in de stad te lezen waren. Eerlijk gezegd was het voor mij zo ongeveer om het even of we erin slaagden een baan te krijgen of niet. Getrouwd zijn was pas leuk! Ik genoot van elk moment samen. Op dit moment was er echt niets anders in het leven. Ik hoefde nooit meer alleen te zijn. In mijn leven was de persoon gekomen voor wie ik zou leven, die me levenskracht zou geven, aan wie ik mijn overvloeiende gevoelens van tederheid kon geven.

Al een week later kreeg Satu een baan bij Helsinki Mother and Child Home, een plaats waar misbruikte moeders heen kunnen vluchten. De verzorgingsbaan beviel haar erg goed. Ik vond het jammer dat ze ook nachtdiensten had en dan alleen moest slapen. Een keer op een zeer regenachtige dag ging ik naar haar werkplek om haar een paraplu te brengen, zodat ze niet kletsnat thuis hoefde komen. Maar ik kwam een paar minuten te laat, ze was al vertrokken! Ik keek om me heen en zag het gezicht van een moeder en voelde de pijn die zij moest hebben om hierheen te moeten vluchten. Soms weten ze niet eens wie de vader is, soms is het er één die drinkt en zijn vrouw slaat, soms heeft de baby zelfs geen zorgzame moeder, maar is de moeder drugsverslaafde. Hoe kunnen mensen in dezelfde wereld zulke tegengestelde ervaringen hebben terwijl ze naast elkaar leven? En hoe zit mijn eigen leven in elkaar? Nog niet zo lang geleden was ik een depressieve tiener en nu opeens beleefde ik de gelukkigste tijd van mijn leven. Alsof er echt niets zwaars meer is in het leven. Hoe zou ik verdrietige mensen kunnen helpen, waarvan er hier in Finland zo veel lijken rond te lopen?
Ik nam de tram terug en was verzonken in gedachten. Je kunt niet de pijn van de hele wereld op je schouders nemen, ook al zou je dat willen.
Soms is het leven fantastisch, en soms een hel. En je weet maar nooit hoe het jezelf vergaat. Ik wist ook van mezelf dat ik als porcelein ben: in een ogenblik stuk. Maar ook dat een zoen en een glimlach me weer in een mum van tijd lijmt.

10.07.1978
Nog steeds geen werk gevonden. Ik kan het niet eens zoeken. Verblijfs- en werkvergunningen zijn nog steeds niet ontvangen. Maar ik kan mijn tijd goed gebruiken om te studeren. Nu stop ik even om iets voor later wat op te schrijven.
Ik heb een ellendig gevoel van onvrede. Ik zou zo graag heel vloeiend Engels en Fins willen verstaan ​​en spreken, maar juist als het op talen aankomt, heb je vaak het gevoel dat je nooit wat bereikt, ook al studeer je de hele tijd. Het eindoel ligt verder weg dan de horizon.
Het regent vandaag... Ik zou graag bij je zijn; nog twee uur. Ik zou graag in je armen willen liggen en de wereld willen vergeten... Ik zou niets anders willen voelen dan warmte, liefde en tederheid. Ik ben helemaal verslaafd aan jou. Het is alsof je mijn hartslag bent.


Regelmatig moest ik met Satu naar het arbeidsbureau om te kijken of er ergens een baan was die bij mij, een buitenlander, zou passen. Ik begreep niets van het Fins, dus was ik voor alles afhankelijk van Satu, wat me depressief maakte. Toen zij de vacatures voorlas, voelde ik me ongemakkelijk: moet ik hier werkelijk het werkleven in? Ik voelde me als een hulpeloos schaap dat naar de wolven wordt gestuurd.
Half juli lukte het! Ik kreeg mijn eerste baan in Finland! Ik werd afwasser in het restaurant Kellarikrouvi, in het centrum van Helsinki, vlakbij de Esplanade.
Dus afwasser... nou ja, ik had natuurlijk niet gesolliciteerd naar een functie als ingenieur.
Voordat ik officieel aangenomen werd moest ik me wel eerst even ter plekke laten zien. De werkgever wilde er zeker van zijn dat ik geschikt was. Ik ging er met Satu heen. Vooraf oefende ik enkele zinnen die zouden laten zien dat ik zowel slim ben als het Fins beheers. Een enorm werk om die paar zinnen goed te leren uit te spreken! Eenmaal aangekomen verliep alles echter heel anders. Satu raakte niet uitgepraat met de werkgeefster, en toen ze eindelijk ophielden was het duidelijk: ik was geschikt voor de job. Later moest ik er wel eens om lachen, en zei ik dat ik nu wel begrijp waarom het zo ging: Van de Finse man wordt wel verwacht dat hij veel werk verricht, maar niet dat hij ook nog kan praten.
Ik was vreselijk zenuwachtig op de eerste werkdag. Ik was echt bang om in het buitenland te gaan werken, zonder de taal te verstaan. Ik voelde me voor het eerst als een gehandicapte, als een doofstomme die geheel in zijn eigen wereld leeft, en hulpeloos als omstander ziet hoe de wereld bruist van vastberaden en doelgerichte mensen, die allemaal hun plaats kennen en gedijen in hun eigen vertrouwde omgeving. Mijn hulpeloosheid maakte me bang en sloeg me teneer.
Een ander zorgelijk punt waren de werktijden: van vier uur 's middags tot twaalf uur 's nachts. Satu kwam 's middags om half vijf thuis van het werk, we zagen elkaar niet eens! En dan was er nog het weekendwerk, dan was het superdruk, en schreeuwden ze maar "kiire, kiire!", een woord waarvan ik de betekenis snel onder de knie had. Ik troostte me maar met de gedachte dat ik er in iedere geval schone handen bij zou houden.

Na aankomst op mijn werkplek werd ik naar de vaatwasser gebracht en werd me getoond hoe de machine werkt. Er waren twee mannelijke chef-koks bezig met koken in dezelfde werkruimte. Een van hen begon nadat hij opmerkte dat ik Nederlander was te grinniken. Hij vertelde me in het Fins dat hij ooit eerder een tijdje in Rotterdam gewerkt had. Hij zei ook Nederlands te kunnen spreken, en vervolgde met een opsomming van alle Nederlandse vloekwoorden, zelfs die ik helemaal niet kende. Ik vond dat geen leuk begin. Het duurde maar enkele dagen of ik leerde al dat het meest gebruikte woord in Finland 'Perkele!' was. Thuisgekomen vroeg ik Satu wat dat betekende. Ze schrok hevig en zei dat ik dat woord niet mag zeggen. Nadat ik de uitleg had gehoord, begon ik te denken dat het vloekwoord wel meevalt. 'Duivel' zeggen is tenslotte niet het ijdel gebruiken van de naam van God of Jezus, zoals in Nederland en Engeland wordt gedaan. Later hoorde ik vaak de vloek 'Jumalauta!', en ik begreep meteen dat het eigenlijk "Jumala auta minua!" betekent (=God help me!), dus daar valt ook weinig op aan te merken. Het feit dat het boos wordt gezegd, toont enkel de eenvoud van de vloeker aan.

De kok vroeg me op de manier van een sergeant tegen een recruut wat ik wilde eten, en raadde nadrukkelijk 'munakas' aan. Ik begreep niets van de Finse opties op de menukaart en wachtte maar af wat de munakas zou zijn.
Af en toe verscheen er een heel dikke oude vrouw wier taak het was om de kreeften klaar te maken. Ze had er tientallen bij zich. Ze zette een enorme pan op het fornuis en liet de levende kreeften na een tijdje in het kokende water vallen. Met afgrijzen zag ik die kreeften vechten tot de dood, wat vele minuten duurde. Daarna ging de laatste dood en waren ze allemaal rood. Nadat ik dat gezien had zwoor ik nooit in mijn leven ooit kreeft te eten.

Ik merkte voor de zoveelste maal dat blijkbaar niemand in Finland iets anders wil of kan spreken dan Fins, ook niet in Helsinki. Ik moest me zien te redden door enkele van de woorden die voorbij vlogen en die ik begreep vlug beet te pakken, en die daarna met creatief werk te verbinden aan een zo snel mogelijk in mijn hoofd bedachte context die de hele zaak logisch maakte. Ik heb tenslotte altijd veel van legpuzzels gehouden.

Op een keer stond een jonge keukenhulp met me te praten. Ik vroeg haar of ze Engels sprak. Ze antwoordde in het Fins dat haar zus een buitenlandse verloofde heeft, die pas een half jaar in Finland is en nu al vloeiend Fins spreekt, en raadde me aan harder te studeren (tenminste, dat is wat ik me verbeeldde wat ze zei...). Ik ergerde me aan deze opmerking, omdat ik al een jaar lang al mijn vrije tijd opgaf om Fins te studeren. En werd depressief omdat ik blijkbaar nogal dom was. De buitenlander van haar zus had het in een half jaar onder de knie, terwijl ik leefde met de gedachte dat de Finse taal voor mij absoluut onmogelijk is om ooit te leren.

Op een dag liep ik na het middaguur weer naar mijn werk en hoorde ik in het centrum een ​​gezin Nederlands spreken in het voorbijgaan! Ze keken koortsachtig naar de kaart en maakten, naar Hollands gebruik, luidkeels ruzie met elkaar over de juiste richting. Ik was heel blij dat ik voor een keer normaal kon praten, en ik vroeg meteen of ik kon helpen. Het moment groeide uit tot een lang gesprek. Papa, mama en de kinderen wilden alles weten toen ik zei dat ik hier woonde. Het voelde goed om een ​​tijdje het voorwerp van bewondering te zijn, en geen afwasser. Finland was volgens hen een heel mooi en schoon land. "Het is wel opvallend dat er overal dronkaards rondlopen, maar gelukkig haalt de politie ze meteen van de straat, we hebben het gezien", zei de moeder. "En ken je überhaupt Fins?" vroeg pa. "Nou, ja, natuurlijk is het moeilijk; waarschijnlijk de moeilijkste taal ter wereld na het Chinees, maar ja, als je maar flink hard erop studeert...', antwoordde ik. Ik voelde me meteen een stuk beter.

Op een mooie dag zat ik buiten aan de achterkant van het restaurant mijn verplichte munakas te eten (op dat moment begon ik al te geloven dat de kok niets anders kon bereiden), toen een voor mij schokkende gebeurtenis zich voor mijn ogen afspeelde.
Er verscheen een oude man in de tuin met een baard die vele weken niet geschoren was en een witte plastic zak in zijn hand. Zelfs in zo'n vroeg stadium kende ik de inhoud van de tas al voordat ik het gerinkel van de flessen hoorde. Hij deed de grote afvalcontainer die op het erf stond open en haalde er afgekloven kippenboutjes uit, en misschien een rivierkreeftschaar, patat dat een kind had achtergelaten en ander eetwaar dat was weggegooid. Hij haalde een witte plastic zak uit zijn zak en stopte zijn maaltijd erin. Toen verdween hij weer.
Toen ik dit in shock vertelde aan een chef-kok die ik kende, verschenen er rimpels op zijn gezicht en kwamen er kleurrijke nieuwe vloeken uit zijn mond, en hij zei me dat ik het hem meteen moest vertellen als het weer gebeurde. "Ze moeten hier onmiddellijk worden weggejaagd", zei hij boos, en blijkbaar vermoedde hij wel dat ik zo'n taak niet aankon.

Pas veel later begreep ik dat veel van die dakloze alcoholisten oorlogsveteranen waren.

[Rereformed]

Ons werk eindigde op 25 augustus. Net voordat we Finland zouden verlaten hadden we nog een paar dagen om wat bezoeken af te leggen. We brachten nog een weekend door in het zomerhuis van een kennis van Satu, vlak bij de Russische grens aan de zuidkust bij het stadje Hamina. Satu had die kennis, genaamd Anna-Kaarina, ooit ontmoet tijdens een zomercursus Engels in Finland. Zij noemde de tengere vrouw van een jaar of zestig 'Muori' (oma) en ze hadden samen altijd groot plezier. Ik vond haar ook heel leuk, omdat zij zo natuurlijk, spontaan, humoristisch en spraakzaam was. Omdat ze zo klein en slank was had ze iets meisjesachtigs al was ze al 60. Ze had niets wat op een oma lijkt. Haar man was, net als andere Finse mannen, stil, stug, chagrijnig en introvert. Ik hoorde dat haar man vaak naar de Sowjet-Unie ging om te werken, en Anna-Kaarina kreeg een schok toen ze ooit merkte dat de man een mooie nieuwe beha tussen zijn bagage had. Die bracht hij blijkbaar naar een vrouw daar...
Zoiets kon ik niet begrijpen en ik had medelijden met haar.
Maar ze was geen persoon die er ongelukkig om ging worden. Haar taalgebruik was heel kleurrijk en naar verluidt bijna vulgair, maar daar begreep ik toch niets van. Hetgeen reden voor haar was om daar ten volle van te genieten: Een paar jaar later kwamen we haar weer eens opzoeken in Kuusankoski, en zodra we verschenen en de deur openging, grapte ze dat we net op het juiste moment komen. Om te beginnen wil ze de aardige en knappe Albert meteen naar haar slaapkamer meenemen, want dat is nu precies wat ze op dit moment nodig heeft. Inmiddels kon ik al heel wat meer verstaan, en haar schertsende woorden wonden me erg op. Ik merkte op dat het mij helemaal geen weerzinwekkende gedachte leek. Daarbij kwam dat ik, wanneer Satu met een ander aan de praat was er toch nog weinig van begreep en de alternatieven waren om er voor spek en bonen bij te zitten en maar te staren naar het prachtige zeegezicht dat aan de muur hing, of de kroonluchter of een foto, ...of je overgeven aan de wereld van fantasie, want ik wist best dat ze meende wat ze zei.
Onder al dat gekscheren was zij een zeer diepzinnig persoon die oa. oosters-orthodoxe theologie studeerde (ook al was ze van huisuit Luthers) en kunst waardeerde.
We hielden contact met haar tot 1986, toen we in het verre en afgelegen Noord-Oost-Finland gingen wonen, en de afstanden en ons drukke leven en haar ouder worden de voortzetting van onze vriendschap verhinderden. Anna-Kaarina's laatste woorden waren een waarschuwing dat we niet op zo'n afgelegen plek moesten gaan wonen, dat zou niet goed voor mij zijn. Ze zei tegen Satu dat ze dat mij niet aan moet doen.
Onlangs hoorde ik dat ze stierf toen ze 100 was.

Nog eenmaal gingen we naar Oost-Finland om afscheid te nemen. Ik merkte voor het eerst dat de herfst in Finland al begin september begint, een maand voor de herfst in Nederland. Ik vond het jammer te moeten vertrekken net voor de mooiste herfstkleuren zouden verschijnen, waarover ik zoveel had gelezen en gehoord. Bij Satu's geboorteplaats gingen we in hoge rubber laarzen naar een uitgestrekt moeras waar oneindig veel veenbessen groeiden die geplukt moesten worden. Ik genoot enorm van deze nieuwe ervaring. De natuur was tegelijkertijd bar en troosteloos en ontzettend mooi. Een eindeloze natte woestijn die bomen niet eens een plek gaf om te leven maar voor het merendeel bruine grassprieten liet zien en rode knopjes, in het zonlicht pareltjes. Volkomen stilte. Een heldere maar machteloze zon, altijd maar vlak boven de horizon. Nog niet zo lang geleden had deze Nederlandse jongen zoiets zich niet kunnen voorstellen.

Teruggekomen maakte Satu's moeder oven-macaroni en die werd gegeten met haaparousku-paddenstoelen. Pentti at er een ongelooflijke hoeveelheid van. Dit bleek het eerste onoverkomelijke voedsel voor mij te zijn: ik kon me niet voorstellen dat ik het zou eten. De geur was zo verschrikkelijk, en dan was er die verdachte blauwe kleur die op sommige plaatsen zichtbaar was... Ik herinnerde me nog hoe ik als kind te horen kreeg dat alle paddenstoelen giftig waren, behalve natuurlijk de champion, maar die werd veilig gekweekt; trouwens, die paddenstoelen at ik ook nooit graag. Gelukkig begreep iedereen dat buitenlanders niets kunnen begrijpen van Finse lekkernijen. De moeder van Satu was al behoorlijk tevreden dat ik zoveel lof had voor Karelische koeken, bosbessen, rode wijnbessen en rabarberjam.
Later werd paddenstoelen verzamelen een grote hobby van me. Ik leerde de namen van tientallen soorten en leerde ze ook te eten, maar nooit die haaparousku. Mijn favoriete paddenstoel was de Vaalea Orakas - de Gele Stekelzwam.

Tot slot gingen we nog naar Satu's schoolonderwijzeroom. Weer honderden kilometers verderop, in de buurt van Kuopio. Ze had het aan die oom te danken dat ze lerares werd. Daar leerde ik vissoep eten. Daarvoor was ook een flinke dosis moed nodig om het op te eten. Het was soep...met aardappelen en...stel je voor... allemaal in melk gekookt...en er zwemt zelfs een snoekkop in de pot...en die stukjes visvlees hebben nog alle graten erin...voordat je veilig een hap kan nemen moet je alles als een laborant aan een grondig onderzoek blootstellen...en dan vragen ze nog of je nog een tweede portie wil...maar het fijne van dit gerecht is dat de aardappelen tenminste geschild zijn...Als toetje kregen we koffie voorgeschoteld. In die tijd dronk ik nog geen koffie. En de koffie die ik uit beleefdheid meedronk was zo sterk dat ik er hartkloppingen van kreeg.

[Gerard R.]

[lost and not found yet!]

Albert! Echt FANTASTISCH! Ik koop geen boeken meer! Heerlijk en super ontspannend om te lezen! Ik maakte de laatste 5 jaar hetzelfde mee, alleen binnen de Griekse cultuur! Ook super fascinerend, het probleem is alleen dat jij veel beter kunt vertellen dan dat ik dat kan! Maar echt super gaaf om te lezen!

[Rereformed]

Ik maakte de laatste 5 jaar hetzelfde mee, alleen binnen de Griekse cultuur! Ook super fascinerend, het probleem is alleen dat jij veel beter kunt vertellen dan dat ik dat kan! Maar echt super gaaf om te lezen!

Toen ik 18 was ging ik met interrail naar Griekenland. Dat bleef tientallen jaren in mijn herinnering als het mooiste en heerlijkste land. En vaak had ik later de gedachte "Ik had op een Grieks meisje verliefd moeten worden!"