CIDI schreef:
Waarom heet Jodenhaat ‘antisemitisme’?
‘Antisemitisme’ betekent ‘Jodenhaat’. Maar het woorddeel ‘semitisme’ wordt soms onterecht in verband gebracht met andere volkeren dan Joden, waaronder Arabieren. Dit levert wel eens verwarring op, en zelfs de misvatting dat antisemitisme een vorm van racisme is tegen Joden én Arabieren. Deze pagina geeft een beknopte uitleg over de herkomst en betekenis van het woord.
Waar komt de term ‘antisemitisme’ vandaan?
‘Antisemitisme’ is een vijandig, op vooroordelen gebaseerd, beeld van Joden. ‘Semitisch’ is een begrip dat verwijst naar een talengroep. Onder andere het Arabisch, Hebreeuws en Maltees zijn ‘Semitische talen’.
Als het woord alleen een letterlijke betekenis had, zou ‘antisemitisme’ dus betekenen ‘vijandigheid jegens Semitische talen’. Maar zoals vaak het geval met taal, nemen woorden een andere betekenis aan dan de letterlijke. Dat is ook het geval met ‘antisemitisme’, dat in de loop van de 19e eeuw het meest gangbare woord is geworden. Tot dan was ‘Jodenhaat’ of ‘anti-Judaïsme’ gangbaar.
Zijn Joden en Arabieren ‘Semieten’?
Het bijvoeglijk naamwoord ‘Semitisch’ heeft dus betrekking op een taalgroep. Nadrukkelijk niet op volkeren of op afkomst gebaseerde groepen. Zoals hierboven beschreven worden Semitische talen vooral in het Midden-Oosten en het Middellandse Zeegebied gesproken, door mensen met verschillende religies en etnische achtergronden. Talen die behoren tot deze taalfamilie zijn zelfs naar de hooglanden van Ethiopië verschoven, zo spreekt men in Ethiopië onder andere Amhaars en Tigrinya, beide talen uit dezelfde Semitische taalgroep.
Taal en afkomst zijn verschillende dingen en staan los van elkaar. In principe kan iedereen een Semitische taal leren, zonder dat iemands afkomst daarmee verandert. Er is dus geen sprake van Semitische volkeren; noch Joden noch Arabieren zijn dat.
Hoe komt het dat ‘antisemitisme’ ‘Jodenhaat’ is gaan betekenen?
In de negentiende eeuw was het geloof in rassenleer gangbaar. Er werd geloofd dat mensen onderverdeeld waren in biologisch aantoonbare rassen. Ook Joden zouden zo’n ‘ras’ vormen en daarmee aangeboren fysieke- en karaktereigenschappen hebben. Deze eigenschappen zouden ‘de Jood’ onderscheiden van andere rassen.
Jodenhaat bestond in Europa
al ver voor de negentiende eeuw. Het continent had toen al een lange geschiedenis van vijandigheid tegen Joden en het Jodendom achter de rug. Toch waren er nationalistische politici en schrijvers die vijandigheid tegen Joden wilden rechtvaardigen in de geest van hun tijd. Een verklaring voor het zogenaamde gevaar dat van Joden – of zelfs ‘het Joodse ras’ – uit zou gaan, werd gevonden in de invloed van Semitische talen. Europese Joden spraken al sinds de Oudheid geen Semitische talen, nog steeds was hun karakter en denkwijze hierdoor, aldus de theorie, fundamenteel anders dan de sprekers van ‘Arische talen’. Taal en ras werden belangrijke redenen om te discrimineren.
Net zoals de andere ‘-ismen’ in die tijd (communisme, kapitalisme, nationalisme, etc.) werd antisemitisme in die tijd een ideologie. De term werd in 1879 gepopulariseerd door een Duitse publicist, Wilhelm Marr. Hij richtte zelfs de ‘Antisemitische Liga’ op. Zo zagen veel mensen het antisemitisme niet als iets controversieels, maar droegen ze de term als eretitel. Kun je nagaan!
Hoewel de term ‘Semiet’ destijds in theorie ook naar niet-Joden had kunnen verwijzen, zoals Arabieren, werd in praktijk met ‘antisemitisme’ altijd op Joden gedoeld. Dat de term volledig op pseudowetenschap gebaseerd was, maakte deze ombuiging een stuk gemakkelijker. Langs deze weg is de benaming ‘antisemitisme’ uiteindelijk gemeengoed geworden. Naarmate racisme en uitsluiting minder geaccepteerd werden, was het met de positieve ondertoon snel gedaan. Sinds de
Holocaust wordt het zelfs wel eens als doodzonde gezien om ‘antisemiet’ te zijn. Gelukkig is het zijn van een antisemiet geen eretitel meer.
Is er een verschil tussen ‘Jodenhaat’ en ‘antisemitisme’?
Zoals genoemd was Jodenhaat, of anti-Judaïsme, bepaald
niet nieuw in Europa of daarbuiten. Lange tijd werd die haat door religieuze overtuigingen gevoed. Het christendom stelde tenslotte dat Joden ‘Christusmoordenaarswaren’, en dat het Jodendom een achterhaalde en inferieure religie was.
Als gevolg was Jodenhaat in de eerste plaats gericht op het Jodendom als religie. Niet zozeer de afkomst van Joden werd verafschuwd, maar hun godsdienst. Joden konden ontsnappen aan hun lot door zichzelf tot het christendom te bekeren – hetgeen vaak ook onder dwang werd geprobeerd.
Langzamerhand ontstond echter het idee dat afkomst wél relevant is, en dat Joden – zelfs indien bekeerd – altijd afwijkende karaktereigenschappen zouden hebben, die een bedreiging zouden vormen voor de meerderheid. Of Joden gelovig waren of niet, deed er niet meer toe: antisemitisme is vijandigheid tegen Joden, alleen omdat ze Joods zijn.
Zo is te zien dat
antisemitisme haat gericht is op uitsluitend Joden, om hun taal, hun geloof of hun ‘ras’.
