Klimaat

[Gerard R.]

https://www.nu.nl/klimaat/6382842/ocean ... n-zee.html

Het heeft twintig jaar onderhandelen gekost, maar een belangrijk VN-verdrag voor de oceaan kan nu echt ingaan. Dat moet ervoor zorgen dat het grootste ecosysteem ter wereld beter beschermd wordt. Experts zien het als een mijlpaal, al moet het echte werk nog beginnen. (..)

Laat niemand denken dat dit een soort 'safe' is.
Ik weet zeker, dat bv. meneer Trump zich geen zier zou aantrekken van zoiets.
Die is compleet door het lint.

[Peter van Velzen]

Ik ben van beiden niet zo zeker, misschien dat je tijdelijk gelijk hebt, maar op de lange duur kun je waarschijnlijk transatlantisch vliegen mbv van waterstof en plastic kun je in principe ook maken van biologische grondstoffen (Waar denk je dat olie van gemaakt is?).

Olie is van biologische oorsprong, en schaalbaar omdat we het op reserve hebben.
Fotosynthese kan ons tempo van gebruik niet in real-time bijhouden.
En we moeten af en toe ook nog iets eten.

Of dat zo is en blijft weet ik niet.
Waarschijnlijk doen we er beter aan of efficiënter met zowel energie als voedsel om te gaan, dan nu gebeurt.

Algen leken een tijdlang een goede kandidaat, maar onder andere omdat de cellen hard te kraken zijn, e er constant ompen moeten draaien om de groei te bevorderen, is er nog steeds niet of nauwelijks een positieve balans bereikt. Bovendien moet je dan ook uitkijken dat je voor energiegewassen geen kunstmest nodig hebt, anders dicht je het ene gat met het andere, aangezien kunstmest ook deels van petrochemische oorsprong is.

Energiegewassen lijken mij inderdaad niet nuttig. Maar plastic vervangen of maken door biologisch materiaal zou toch moeten kunnen, zonder dat we honger gaan leiden.
In een video die ik onlangs plaatste komen zowel het vervangen van plastic door Hennep, als het verrijken van de bodem mbv van steenstof, ter sprake. alsmede twee alternative energiebronnen. (warm oceaanwater, en Thorium)
In hoeverre dat realiseerbaar is, weet ik niet.

Het opwekken van waterstof kan, maar je hebt er twee tot drimaal zoveel energie voor nodig om een KW/h aan waterstof te maken, dan om een KW/h in een batterij te stoppen. Het is een vrij inefficient proces om groene waterstof te maken. Dat geldt overigens ook voor andere vloeibare E-fuels. En dat komt omdat je van diffuse energie, geconcentreerde energie probeert te maken, terwijl entropie nu eenmaal van geconcentreerd naar diffuus beweegt. (Eigenlijk veel beter dan zoals het vaak wordt gezegd "van orde naar chaos".) Je vergroot dus de entropie elders, om jouw moleculen weer in de gewenste synthese te krijgen.

Waterstof moge niet erg efficient zijn (en misschien nooit worden), je kunt het daarentegen wel vervaardigen zonder noodzakelijkerwijs veel broeikasgassen aan de atmosfeer toe te voegen.

Als, slordig gezegd, de verbranding van olie voor arbeid analoog is aan een heuvel af freewheelen, dan is achteraf die moleculen weer bij elkaar brengen voor een tweede verbranding, analoog aan een anderhalf tot tweemaal zo lange heuvel op trappen dankzij de conversieverliezen.
Daar is geen weg omheen, tenzij je de tweede wet van de themodynamica als eerste in de geschiedenis zou weten te omzeilen.
Die extra energie om tegen die langere heuvel op te komen, moet je weer ergens anders vandaan halen.

Er wel, nog vrij veel te doen, voor dat het zover is. Maar sommige zaken worden heden ten dage ongelofelijk snel gerealiseerd.

Maar het blijft wel technologie en biologie die onderworpen zijn aan de wetten der thermodynamica, hé. Geen tovenarij.
Dat vergeten we nog wel eens, want we hebben over het algemeen geen idee van hoe energiebalansen werken, als we zeggen dat knappe koppen het allemaal wel gaan oplossen.

We gebruiken - zover ik weet - ondanks misdadige verspilling, nog altijd minder energie dan de zon reeds op de aarde doet schijnen. (en dat wordt alleen maar meer, totdat we uiteindelijk gekookt zullen worden (over een miljard jaar). Dus de balans is niet noodzakelijkerwijs onmogelijk.

Ik zeg niet dat knappe koppen alles zullen kunnen oplossen, maar je moet er evenmin van uitgaan, dat ze niets kunnen verbeteren. We moeten ze uiteraard wel de kans geven,

[TIBERIUS CLAUDIUS]

We gebruiken - zover ik weet - ondanks misdadige verspilling, nog altijd minder energie dan de zon reeds op de aarde doet schijnen. (en dat wordt alleen maar meer, totdat we uiteindelijk gekookt zullen worden (over een miljard jaar). Dus de balans is niet noodzakelijkerwijs onmogelijk.

Ik zeg niet dat knappe koppen alles zullen kunnen oplossen, maar je moet er evenmin van uitgaan, dat ze niets kunnen verbeteren. We moeten ze uiteraard wel de kans geven,

Dit is een van de argumenten waar de ontkenners van het probleem vaak mee komen.
Het deugt echter van geen kant omdat het het verkeerde uitgangspunt heeft.

Er was een balans en die heeft de mens verstoord en die slaat nu door.
Voor doorslaan is meestal niet zo gek veel nodig en we zitten ook met met een balans zonder ruitertjes.
Voor doorslaan is niet zo gek veel nodig, dat bewijst Venus en dat zou onze toekomst kunnen zijn.

Je tweede verhaal stamt ook van de ontkenners van de ernst van het probleem:
Het is: "Wordt het een probleem dan vinden de geleerden er wel wat op."
(Vreemd is dat wel want juist de wegkijkers verguizen juist de wetenschap)
Het argument is ook nauw verwant met dan van gelovigen: "Gaar het echt fout dan grijpt God natuurlijk in!"

Wat je voorstelt is, de boel de boel laten en hopen dat het zich vanzelf oplost.

[Gerard R.]

(..)
We gebruiken - zover ik weet - ondanks misdadige verspilling, nog altijd minder energie dan de zon reeds op de aarde doet schijnen. (en dat wordt alleen maar meer, totdat we uiteindelijk gekookt zullen worden (over een miljard jaar). Dus de balans is niet noodzakelijkerwijs onmogelijk.

Ik zeg niet dat knappe koppen alles zullen kunnen oplossen, maar je moet er evenmin van uitgaan, dat ze niets kunnen verbeteren. We moeten ze uiteraard wel de kans geven,

Zoveel te doen zó weinig tijd...

En in bv. India denken ze er wel anders over.
Met frekwent temperaturen van zo ongeveer 50 graden Celcius in de zomer in New Delhi en omgeving worden zij vrijwel elk jaar al gekookt. Ik hoor ze al pruttelen.

[TIBERIUS CLAUDIUS]

(..)
We gebruiken - zover ik weet - ondanks misdadige verspilling, nog altijd minder energie dan de zon reeds op de aarde doet schijnen. (en dat wordt alleen maar meer, totdat we uiteindelijk gekookt zullen worden (over een miljard jaar). Dus de balans is niet noodzakelijkerwijs onmogelijk.

Ik zeg niet dat knappe koppen alles zullen kunnen oplossen, maar je moet er evenmin van uitgaan, dat ze niets kunnen verbeteren. We moeten ze uiteraard wel de kans geven,

Zoveel te doen zó weinig tijd...

En in bv. India denken ze er wel anders over.
Met frekwent temperaturen van zo ongeveer 50 graden Celcius in de zomer in New Delhi en omgeving worden zij vrijwel elk jaar al gekookt. Ik hoor ze al pruttelen.

Wat ze denken weet ik niet.
Wel dat ze er helemaal niets aan doen, net zoals ze niets doen aan de vervuiling van het hele land.
Op veel plaatsen staat de gevarenmeter van de atmosfeer continue ver in het rood.

[Gerard R.]

(..)
We gebruiken - zover ik weet - ondanks misdadige verspilling, nog altijd minder energie dan de zon reeds op de aarde doet schijnen. (en dat wordt alleen maar meer, totdat we uiteindelijk gekookt zullen worden (over een miljard jaar). Dus de balans is niet noodzakelijkerwijs onmogelijk.

Ik zeg niet dat knappe koppen alles zullen kunnen oplossen, maar je moet er evenmin van uitgaan, dat ze niets kunnen verbeteren. We moeten ze uiteraard wel de kans geven,

Zoveel te doen zó weinig tijd...

En in bv. India denken ze er wel anders over.
Met frekwent temperaturen van zo ongeveer 50 graden Celcius in de zomer in New Delhi en omgeving worden zij vrijwel elk jaar al gekookt. Ik hoor ze al pruttelen.

Wat ze denken weet ik niet.
Wel dat ze er helemaal niets aan doen, net zoals ze niets doen aan de vervuiling van het hele land.
Op veel plaatsen staat de gevarenmeter van de atmosfeer continue ver in het rood.

Diverse bronnen:
India neemt allerlei maatregelen om de hitte en de vervuilde lucht aan te pakken, maar er blijft ook veel publieke onvrede en klagen over de effectiviteit van deze maatregelen. Hier zijn enkele belangrijke punten:

Acties tegen hitte en luchtvervuiling:
- Water- en koelingsmaatregelen: Tijdens hittegolven worden waterdispensers, mistinstallaties en koelcentrales ingezet op openbare plaatsen.
- Terugdringen lokaal van verkeer en industrie: Soms worden voertuigen en fabrieken beperkt of stilgelegd om de luchtkwaliteit te verbeteren.
- Promotie van groene energie: India investeert in zonne-energie en andere duurzame bronnen om de afhankelijkheid van vervuilende energiebronnen te verminderen. En dat gaat vrij hard.
- Bewustwordingscampagnes: Overheidscampagnes informeren het publiek over het beperken van uitstoot en het beschermen tegen de hitte.
- Luchtkwaliteitswaarschuwingen: Er worden gewaarschuwd en gezondheidsadviezen verstrekt bij hoge vervuilingsniveaus.

Klagen en problemen:
- Veel inwoners klagen over de voortdurende hoge luchtvervuiling, vooral in grote steden zoals Delhi, waar smog en vervuiling vaak gezondheidsproblemen veroorzaken.
- Kritiek op de lakse aanpak, vooral doordat vooral industriële en transportsectoren nog steeds grote hoeveelheden vervuiling veroorzaken.
- Klimaatverandering leidt tot extremere hittegolven, en er is onvrede over de mate waarin de overheid hier effectief op reageert.

Kortom, India onderneemt dapper veel, maar publieke frustratie blijft bestaan vanwege de hardnekkige problemen en de complexiteit van de aanpak. En opwarming kent geen grenzen, dus India kan niet de opwarming verhelpen. Vervuiling lucht wel voor een goed deel. Maar als ze dat te voortvarend doen hebben ze weer geen economie over.... Het is een dilemma..

[HierEnNu]

We gebruiken - zover ik weet - ondanks misdadige verspilling,
nog altijd minder energie dan de zon reeds op de aarde doet schijnen.

Ik ben sowieso ook tegen verspilling, maar om zulks als misdadig te typeren? Dat is een normatieve duiding, geen feitelijke constatering. Aangezien er ook mensen zijn die bepaalde energie-inzet rechtvaardig of noodzakelijk achten, is 'misdadig' hier geen neutrale term. Zo zal de één de energie die AI kost verspilling vinden, terwijl ik breed gebruik van AI toejuich.

[Jagang]

Of dat zo is en blijft weet ik niet.
Waarschijnlijk doen we er beter aan of efficiënter met zowel energie als voedsel om te gaan, dan nu gebeurt.

Nou ja, fotosynthese heeft een voor de mens nuttige energie-efficiency van ongeveer 1%.
Zonnepanelen doen al 25%.
Bovendien is efficiency niets zonder sufficiency.
Dat leidt alleen maar tot Jevons paradoxen.

Energiegewassen lijken mij inderdaad niet nuttig. Maar plastic vervangen of maken door biologisch materiaal zou toch moeten kunnen, zonder dat we honger gaan leiden.
In een video die ik onlangs plaatste komen zowel het vervangen van plastic door Hennep, als het verrijken van de bodem mbv van steenstof, ter sprake. alsmede twee alternative energiebronnen. (warm oceaanwater, en Thorium)

Bioplastic is milieutechnisch niet per sé (veel) beter dan fossiel plastic, omdat je waarschijnlijk weer kunstmest nodig hebt om dit op een industriële wijze te kunnen produceren, en het bovendien nog steeds microplastics oplevert.
De polymeerketens zijn op zichzelf niet anders dan die van plastic op petrochemische basis.

Waterstof moge niet erg efficient zijn (en misschien nooit worden), je kunt het daarentegen wel vervaardigen zonder noodzakelijkerwijs veel broeikasgassen aan de atmosfeer toe te voegen.

Dat klopt, maar we kunnen niet alles tegelijk op die manier doen, op de huidige schaal.
Je moet de scope altijd breed houden, en je niet blindstaren op één ding dat we met groene energie zouden kunnen doen, want dan ga je geheid ten koste van andere zaken redeneren. Dan kunnen we ook met koolzaadolie transatlantisch gaan vliegen.
Wel slechts een fractie van de vluchten die we nu doen, en tegen een hoge menselijke kost.

Dit gaat de industriële beschaving als geheel aan, en niet slechts één favoriete subset aan innovatieve technieken.

We gebruiken - zover ik weet - ondanks misdadige verspilling, nog altijd minder energie dan de zon reeds op de aarde doet schijnen. (en dat wordt alleen maar meer, totdat we uiteindelijk gekookt zullen worden (over een miljard jaar). Dus de balans is niet noodzakelijkerwijs onmogelijk.

Ja, en dat blijven we ook doen, want het is haalbaar noch duurzaam om al die energie af te vangen, tenzij je de hele planeet wil volgooien met zonnepanelen waarvoor we de grondstoffen niet hebben, en energieopwekking alweer moet concurreren met landbouw en oppervlaktenatuur.
Bovendien, als al die extra opwekkingscapaciteit er zuiver theoretisch beredeneerd zou komen, is het een kwestie van tijd voordat we opnieuw meer nodig hebben. Om over de vervuiling van al die zonnepanelenproduktie maar te zwijgen.

Ik zeg niet dat knappe koppen alles zullen kunnen oplossen, maar je moet er evenmin van uitgaan, dat ze niets kunnen verbeteren. We moeten ze uiteraard wel de kans geven,

De verbeteringen van vandaag, zijn de problemen van morgen.
En we moeten na elke stap exponentieel meer "verbeteren".
Dat haalt ons natuurlijk een keer in, en dat gaat denk ik niet eens zo verschrikkelijk lang meer duren.

[Jagang]

Er was een balans en die heeft de mens verstoord en die slaat nu door.
Voor doorslaan is meestal niet zo gek veel nodig en we zitten ook met met een balans zonder ruitertjes.
Voor doorslaan is niet zo gek veel nodig, dat bewijst Venus en dat zou onze toekomst kunnen zijn.

Nou, een Venus-scenario is niet heel erg waarschijnlijk, maar afgezien daarvan zou ik zelfs nog een stap verder willen gaan, en willen stellen dat het een zero-sum game betreft, of iets dat daar erg dicht in de buurt komt.

Beschaving is ten diepste een domesticatieproject, en dan heb ik het niet alleen over de biologie van veredeling maar over toe-eigening.
Alles wat zich buiten de beschaving bevindt, en zich daar altijd bevonden heeft op deze wereld, is onderdeel van de ecosfeer.
Alles wat geïmporteerd en/of bewerkt wordt, is gedomesticeerd, en omgevormd tot iets dat exclusief of vrijwel exclusief in dienst staat van het antropocentrisme.
We zouden het immers niet binnenhalen en bewerken als het geen waarde voor ons had.

Nu moet ik natuurlijk een beetje voorzichtig zijn, want jager-verzamelaars eigenden zich natuurlijk ook materialen toe voor het maken van kleding, het bouwen van hutten, en het vervaardigen van wapens en andere gereedschappen, maar omdat we een mobiel leven leidden konden we het ons niet veroorloven om teveel met ons mee te slepen, en veel van wat we gebruikten bestond uit biologisch afbreekbaar materiaal (hout), en afval was vaak niet toxisch. Bijvoorbeeld, versleten handbijlen of gebroken speren en botresten. Die werden vrij gemakkelijk weer geassimileerd in de kringloop wanneer ze overbodig werden.

Dat kon in steeds mindere mate gesteld worden bij zich ontwikkelende beschavingen, die steeds meer verschillende anorganische materialen begonnen te gebruiken, en door teveel mensen op één plek te concentreren, de in cultuur gebrachte gronden vaak al binnen enkele generaties leeg trokken.

Dit schetst het beed dat beschavingen steeds minder duurzaam worden, naarmate hun complexiteit toeneemt.
Zowel door interne bevolkingsaanwas, als de surplus die het voortdurende domesticatieproces van de ecosfeer met zich meebrengt.

En eigenlijk doen we dit nu nog steeds, maar effectiever, sneller en dieper dankzij een proces dat begon in de vorm van de industriële revolutie.
We weten zeker dat we aan het einde van deze rit meer hulpbronnen zullen hebben uitgeput dan enige beschaving voor ons.

Beschaving is gewoon niet zo duurzaam, en de industriële al helemaal niet.
Deze voelt als normaal, omdat wij niet anders hebben meegemaakt, maar het is de anomalie.

[Peter van Velzen]

Er was een balans en die heeft de mens verstoord en die slaat nu door.
Voor doorslaan is meestal niet zo gek veel nodig en we zitten ook met met een balans zonder ruitertjes.
Voor doorslaan is niet zo gek veel nodig, dat bewijst Venus en dat zou onze toekomst kunnen zijn.

Je tweede verhaal stamt ook van de ontkenners van de ernst van het probleem:
Het is: "Wordt het een probleem dan vinden de geleerden er wel wat op."
(Vreemd is dat wel want juist de wegkijkers verguizen juist de wetenschap)
Het argument is ook nauw verwant met dan van gelovigen: "Gaar het echt fout dan grijpt God natuurlijk in!"

Wat je voorstelt is, de boel de boel laten en hopen dat het zich vanzelf oplost.

Ik had het slechts over de balans tussen inkomende energie en gebruik. Die is ook verstoord, maar kan mogelijk hersteld worden.
Ik pleit er echter voor om dat te blijven bepleiten. Ook willende energieverspillers niet luisteren. Ik stel allerminst voor de boel te laten lopen. Maar als je wilt zeggen dat het niet zonder het remmen van de groei in energieverbruik zal kunnen, heb je zeer waarschijnlijk gelijk. Minder plastic en minder vliegverkeer is wenselijk, maar geheel stoppen lukt ongetwijfeld niet. Tenzij de wal het schip keert, maar dan is de mensheid wellicht verloren.

[Gerard R.]

Voorlopig is de atmosfeer de sjaak.

https://news.sky.com/story/state-of-cat ... e-13495867

At least 18 people have been killed and 50,000 people have fled to safety after wildfires, as a "state of catastrophe" was declared in Chile.

Firefighters were battling 24 different fires across the country on Sunday, with the worst burning in the Nuble and Bio Bio regions, where the government declared an emergency.

The regions are around 500km (310 miles) south of the capital Santiago.

Het is echt wereldwijd.
Wat we al wisten uiteraard.
Opwarming met de extreme klimaat-effecten is niet lokaal. (Nou ja, voor meneer Trump wel..)

[TIBERIUS CLAUDIUS]

Minder plastic en minder vliegverkeer is wenselijk, maar geheel stoppen lukt ongetwijfeld niet.

Tja door die gedacht gebeurt er dus niets.
Immers een ieder vind dat dat wat moet blijven, nu juist dat is wat hij verbruikt.

Men wil minder vliegverkeer, maar de mogelijkheid voor de eigen reizen moet blijven bestaan.
Terwijl het beter zou zijn het volledig af te schaffen.

[HierEnNu]

Vaak helpt het om het taalgebruik even te ontdoen van sentiment.

De atmosfeer is niet "de sjaak". De atmosfeer raakt niet beschadigd, gekrenkt of overbelast in morele zin. Zij verandert van samenstelling en energiebalans, punt. Dat kan zij probleemloos.

Wat wél geraakt wordt, is het leven dat afhankelijk is van die specifieke samenstelling. Minder biodiversiteit, meer sterfte, instabielere ecosystemen, maatschappelijke ontwrichting:

• dát zijn de klappen.

Vanuit systeemperspectief werkt dit als een harde maar effectieve feedbackloop:
als de druk van leven [met name de mens] te groot wordt, verschuiven de randvoorwaarden zodanig dat complex leven afneemt, tot er weer een evenwicht ontstaat.

• Dat evenwicht hoeft dan niet comfortabel te zijn, en zeker niet mensgericht.

Wie zegt dat "de atmosfeer de sjaak is", projecteert slachtofferschap op een fysisch systeem.
Nauwkeuriger is: wij maken de aarde zelf tijdelijk minder geschikt voor onszelf:

• zulks is géén ontkenning van de ernst, maar juist een scherpere analyse ervan.

[Jagang]

Vanuit systeemperspectief werkt dit als een harde maar effectieve feedbackloop:
als de druk van leven [met name de mens] te groot wordt, verschuiven de randvoorwaarden zodanig dat complex leven afneemt, tot er weer een evenwicht ontstaat.

• Dat evenwicht hoeft dan niet comfortabel te zijn, en zeker niet mensgericht.

Nou, precies. En die feedbackloop heeft in het verleden al meerdere keren tot de val van beschavingen geleid.
Maar in plaats van dat we dat ter harte nemen, gaan we er van uit dat het nu andres zal lopen, want we vinden onszelf veel knapper en intelligenter, en zijn geleerder dan degenen die voor ons leefden, terwijl we ondertussen niet begrijpen dat de wetten der fysica geen favorieten hebben, maar van toepassing zijn op de hele biosfeer, inclusief onze beschaving.

En wat wij willen, en daarvan vinden doet er niet toe, uiteindelijk.

[HierEnNu]

Vanuit systeemperspectief werkt dit als een harde maar effectieve feedbackloop:
als de druk van leven [met name de mens] te groot wordt, verschuiven de randvoorwaarden zodanig dat complex leven afneemt, tot er weer een evenwicht ontstaat.

• Dat evenwicht hoeft dan niet comfortabel te zijn, en zeker niet mensgericht.

Nou, precies. En die feedbackloop heeft in het verleden al meerdere keren tot de val van beschavingen geleid.
Maar in plaats van dat we dat ter harte nemen, gaan we er van uit dat het nu andres zal lopen, want we vinden onszelf veel knapper en intelligenter, en zijn geleerder dan degenen die voor ons leefden, terwijl we ondertussen niet begrijpen dat de wetten der fysica geen favorieten hebben, maar van toepassing zijn op de hele biosfeer, inclusief onze beschaving.

En wat wij willen, en daarvan vinden doet er niet toe, uiteindelijk.

Daar ben ik het in grote lijnen mee eens, en
precies dát impliceert een ongemakkelijke maar noodzakelijke vervolgstap.

Als we deze feedbackloop als hoogstwaarschijnlijk beschouwen, historisch, fysisch en ecologisch, dan is het niet rationeel om al onze kaarten te blijven zetten op het volledig voorkómen van ontwrichting. Dat is wensdenken. Preventie blijft zinvol, maar is aantoonbaar onvoldoende als enige strategie. Wat dan nodig is, is een tweesporenbeleid:

• enerzijds mitigatie waar dat nog effect heeft,
• anderzijds pro-actieve anticipatie op scenario’s
  die zich met grote waarschijnlijkheid aandienen.

Kolonisatie van de ruimte als 'vluchtweg voor de mensheid' ben ik erg van gecharmeerd, maar zie ik inmiddels, althans voorlopig, niet meer als reële optie; daarvoor zijn de tijdschalen, energievraag en kwetsbaarheid van onze beschaving simpelweg te groot. Dat pad is hooguit speculatief, geen plan.
Dát hebben diverse Vrijdenkers me hier al meerdere malen stevig ingewreven.

Maar dat betekent niet dat de uitkomst per definitie totale teloorgang hoeft te zijn. Tussen alles blijft zoals het is en volledige instorting ligt een breed spectrum aan mogelijkheden:

• bewuste reductie van complexiteit,
• regionale veerkracht in plaats van mondiale optimalisatie,
• behoud van kennis, cultuur en ethisch besef onder slechtere randvoorwaarden, en vooral:
• het loslaten van de illusie dat groei, comfort en stabiliteit vanzelfsprekend zijn.

De kernvraag verschuift dan van
"hoe voorkomen we elke ramp?"
naar
"hoe zorgen we dat menselijk bewustzijn, kennis en waardigheid
deze correctie overleven?"

Dat is geen capitulatie, maar volwassen systeemdenken.