Deze post is een vervolg op
de vorige. Ik zal in het vervolg focussen op 'het goede', omdat daar toch de meeste controverse over is. (Dat er zelfs zoiets bestaat als 'het schone' buiten onze eigen voorkeuren en smaken, kan pas begrepen worden als het voor het goede aanvaard wordt.)
Het is opvallend dat het in de westerse wereld nu een breed aanvaarde opvatting is dat er geen objectieve moraal bestaat, terwijl dat nog maar weinig eeuwen een absurde opvatting zou zijn geweest, en het in veel culturen nog steeds een absurde opvatting is. In zijn boek
The Abolition of Man laat C.S. Lewis bovendien zien dat de rode draad van deze moraal voor veel levensbeschouwingen (hij bespreekt de godsdienst van het oude Egypte, het jodendom, de Oud-Noorse godsdienst, de godsdienst van Babylonië, het hindoeïsme, het Confucianisme, het geloof van de Romeinen, de vroege Verlichting (Locke), het christendom, de Stoa, de godsdienst van de oude Grieken, de godsdienst van inheemse Amerikanen, de godsdienst van de Aboriginals en het Aristotelianisme) gelijk is. Zeker, er zijn morele dilemma's wanneer verschillende waarden tegen elkaar moeten worden afgewogen, de meningen kunnen verschillen over het gewicht van een bepaalde waarde en bovendien kunnen er meningsverschillen over de feiten aan morele verschillen ten grondslag liggen (als koeien heilig zijn, is het logisch dat je geen rundvlees mag eten - als ze dat niet zijn, zou het wel toegestaan kunnen zijn), maar een radicaal verschillende moraal is er onder de traditionele levensbeschouwingen eigenlijk niet te vinden.
Wat deze levensbeschouwingen gemeen hadden in hun overtuigingen over de grond en inhoud van de moraal was een ethiek vanuit ontvankelijkheid; Meister Eckhart had het over 'Gelassenheit'. Moraal is iets waar je je voor moet openstellen, iets wat tot je komt, iets waarvoor je op moet letten. Er komt geen vinding van onze kant bij kijken. Het is dus een eigenschap, of beter gezegd: een aspect dat we in dingen (situaties, handelingen, gebeurtenissen) waarnemen. Omdat die waarneming niet altijd vanzelf komt, moeten mensen geoefend worden in het moreel aanschouwen, wat betekent dat mensen moeten zoeken naar de juiste leermeesters en de juiste bronnen om moreel door gevoed te worden.
Dat alles is, althans, de opvatting van veel traditionele levensbeschouwingen. Ik heb tot nu toe willen laten zien dat het gaat om iets fundamenteels; dat het een kwestie is van een levenshouding.
"Stoute stellingen [zijn geen] bewijzen. Traagheid en angst doen velen der onzen zonder onderzoek aannemen; traagheid en onberedeneerde moed doen de uwe alles verwerpen. Ik hoop, dat wij eens allen tot de kennis van het ware zullen komen, en onderwijl wel doen."
Sara Burgerhart
